نقش نظارتی والدین در گرایش فرزندان به نماز

والدین وظیفه دارند بر محیط هایی که فرزندان آنان با آن ها ارتباط دارند نظارت داشته باشند

نقش نظارتی والدین در گرایش فرزندان به نماز

یکی از نکات بسیار مهم مسئولیتِ تربیتیِ والدین، موضوع نقش آنان در نظارت و مراقبت بر رفتار فرزندان است.

در تربیت فرزندان، مسئولیت بسیار سنگینی به عهده والدین است و بالأخص در مورد پدر، این نقش بیش تر مورد تاکید است. در روایات و احادیث نیز این نکته بیان شده است. رسول خدا صلی الله علیه و آله در تبیین این موضوع می فرماید: «اَلرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ وَ هُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ ؛(1) مرد، سرپرست خانواده خود است و نسبت به آنها مسئول خواهد بود.»

والدین در قبال اعمال فرزندان خود مسئولیت دارند. پس باید نسبت به اعمال آنان نظارت و مراقبت نیز داشته باشند. از جهت تربیتی، اخلاقی، عبادی و حتی معاشرت با دوستان، این مسئولیت مهم است.

وجه نظارتی والدین چند لایه و شاخه دارد:

1. کنترل محیط

در دوران کودکی، امکان کنترل و منع برای والدین بیش تر است اما در دوران نوجوانی و جوانی این امکان میسر نیست؛ چون فرزند بزرگ شده است. لذا والدین وظیفه دارند بر محیط هایی که فرزندان آنان با آن ها ارتباط دارند نظارت داشته باشند و اگر فرزندان نیاز به اطلاعاتی دارند، آن را به آنان بدهند و اگر دچار غفلت هستند، آن ها را آگاه کنند تا دچار لغزش های اجتماعی نشوند.

2. رفت و آمدها

فرزندان در آمد و شدها نیازمند مراقبت و کنترل هستند. نیاز به این که بدانیم کجا می روند؟ از کجا می آیند؟ و اگر احیاناً غیبتی از مدرسه انجام گرفت دلیل آن؟ یا این که چرا از مدرسه دیر به خانه می آیند را بدانیم. نظارت بر این رفت وآمدها باعث می شود کودک به بی حسابی در آمد و شدها عادت و به هرجایی رفت و آمد نکند.

3. معاشرت

دوستان و معاشران کودک باید مورد شناسایی قرار گیرند. معاشرت گاه می تواند برای او عزت آفرین باشد و گاه با نکبت و ذلت همراه گردد. باید بررسی شود که با چه کسانی دوست و معاشر است.

دلیل این نظارت ها هم آن است که ممکن است شما در خانواده خود مراقبت های ویژه ای در تربیت اخلاق فرزندان به کار ببرید ولی دیگران این مراقبت ها را اعمال نکنند و در نتیجه آموزش های آنان به فرزند شما سرایت کند.

4. تکالیف دینی

انجام تکالیف دینی را باید از همان دوران کودکی آغاز نمود؛ اگرچه در این دوره، انجام تکلیف، بیش تر به عنوان تفریح برای بچه هاست و نه امر واجب. اما باید والدین بر اعمال و تکالیف دینی فرزندان نظارت داشته باشند، چه بسا گاهی به آن امر نیز بنمایند. در مورد تعلیم نماز، در شرح غررالحکم چنین آمده است:

«عَلِّمُوا صِبْیانَکُم الصَّلاهَ وَ خُذُوهُمْ بِها اِذا بَلَغُوالحُلمَ؛(2)به کودکان نماز بیاموزید و آن ها را به هنگام بلوغ بر ترک نماز مواخذه کنید.»

پس مراقبت و نظارت والدین بر اعمال فرزندان به نفع آنان است. از لحاظ تربیتی نیز در دوران کودکی، بیش تر نیاز به مراقبت است و در این دوره سنی مراقبت تأثیر بیش تری دارد. اهل بیت علیهم السلام نیز در سیره تربیتی خود به نظارت بر رفت وآمد و رفتار فرزندان توجه داشتند. قرآن نیز به مؤمنان می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَهُ؛(3) ای کسانی که ایمان آورده اید! خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسان ها و سنگ هاست نگه دارید.»

پس مسئولیت سنگین تربیت بر عهده والدین است و آنان می توانند بهترین فرد برای این کار باشند.

مسئولیت تربیتی والدین، بعد دیگری نیز دارد. در بعضی موارد ناچارند مستقیماً به تربیت دینی فرزندان خود اقدام کنند. به عنوان مثال الزام فرزندان به نماز و روزه، مواظبت و نظارت بر انجام فرایض دینی، نظارت بر رفت وآمدهای آنان با دوستان، نظارت بر رفت وآمدهای آنان در بیرون خانه، رعایت آداب اسلامی در معاشرت ها و رفت وآمدها و مانند آن از اموری هستند که والدین، بهترین افراد - اگر نگوییم تنها افراد مناسب - برای انجام آن هستند.(4)

آسان گیری در عبادت جوانان

یکی از نکات مهم دیگر، آسان گیری و سهولت در برنامه تربیت عبادی جوانان است و اگر این موضوع نباشد برنامه تربیتی موفق نخواهد بود. سیره ائمه علیهم السلام هم ابتدا بر آسان گیری بود. آنان به فرزندانشان دستور می دادند نماز مغرب و عشا و نیز ظهر عصر را با هم بخوانند؛ با این که بزرگسالان این نمازها را در چهار وقت جداگانه می خواندند.

فضل بن یسار از علی بن الحسین علیهما السلام روایت نموده که آن حضرت به کودکان دستور می داد نماز مغرب و عشاء را با هم بخوانند و می فرمود: «این بهتر از آن است که بخوابند و نماز عشا آنان قضا شود.»(5)

امام صادق علیه السلام می فرماید: «اجْتَهَدْتُ فِی الْعِبادَهِ وَ اَنَاشابٌّ فَقالَ لی أَبی یابُنَیَّ دُونَ ما اَراکَ تَصْنَعُ، فَاِنَ اللَّه اِذا أَحَبَّ عَبْداً رَضِیَ مِنْهُ بِالْیَسیرِ؛(6) در سنین جوانی در عبادت سخت کوش بودم. پدرم به من فرمود: فرزندم کمتر از این که از تو می بینم عبادت کن، زیرا وقتی خداوند بنده ای را دوست بدارد به کم هم از او راضی می شود.»

پس ائمه معصومین علیهم السلام از افراط و تفریط فرزندان خود در عبادت جلوگیری می کردند. آن ها با آسان نشان دادن دین و سهل گیری در عبادت موجبات گرایش هرچه بیش تر آنان به عبادت را فراهم می آوردند.

نکته ها و پیشنهادات

1. دستور به سفارش نوجوانان و جوانان به برپا داشتن نماز از طرف والدین و مربیان.

2. سفارش به نماز همراه با مهر و محبت و با سخنان زیبا و دلسوازنه و احترام و حفظ شخصیت نوجوان و جوان.

3. سفارش و توجه دادن به نماز به صورت مستمر، با صبر و حوصله و در یک جوّ صمیمی و گرم دوستانه.

4. اظهار انتظار و توقعات والدین از فرزندان درباره اهل نماز بودن در قالب دعا و آرزو.

5. دعای والدین برای داشتن فرزندان اهل نماز.

6. عمل نمودن والدین به نماز و مراقبت و مواظبت در امر نماز و خواندن نماز با روح و معنویت، بیش تر از نصیحت کردن و سفارش.

7. آگاهی دادن و آشنا نمودن فرزندان به فواید، ثمرات و نتایج خوب و ارزش مند نماز.

8. بیان و تفسیر داستان های قرآن درباره پیامبران و امت های قبل با موضوع نماز و تأثیر آن بر شقاوت یا سعادت آنان.

منبع: کتاب آثار تربیتی نماز «راه های ایجاد گرایش به نماز در جوانان»، محمد زکی دوغان(حسینی)، ص 132-127.

----

پی نوشت ها:

1. إرشاد القلوب , جلد۱, صفحه۱۸۴

2. مصطفوی، حسن؛ شرح مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، ج 4، ص 363.

3. سوره تحریم، آیه 6.

4. داوودی، محمد؛ سیره تربیتی پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام.

5. کلینی، اصول کافی، ج 3، ص 409.

6. همان، ج 2، ص 78.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر