نيم نگاهي به حيات علمي و عملي استاد مفتح

استاد شهيد آيت الله دكتر محمد مفتح در 28 خرداد 1307 هجري شمسي در خانواده اي روحاني و در فضايي معنوني و نوراني در شهر همدان چشم به جهان گشودند

نيم نگاهي به حيات علمي و عملي استاد مفتح

استاد شهيد آيت الله دكتر محمد مفتح در 28 خرداد 1307 هجري شمسي در خانواده اي روحاني و در فضايي معنوني و نوراني در شهر همدان چشم به جهان گشودند و در دامان خانواده اي علاقمند و شيفته اهل بيت عصمت و طهارت پرورش يافتند. حجت الاسلام حاج شيخ محمود مفتح، معروف به «ميرزا محمود» پدر شهيد دكتر مفتح از اساتيد و فضلاي حوزة علميه همدان به شمار مي رفتند. ايشان كه در ادبيات فارسي و عربي متبحر بودند و از خرمن علوم اهل بيت (عليهم السلام) حظي وافر داشتند، قسمتي از عمر گرانماية خود را صرف تعليم و تعلم علوم نبوي و احاديث اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) نموده بودند.

آيت الله مفتح كه در زمان كودكي در دامان پدر پرورش يافته و احكام نوراني اسلام را از پدر عملاً آموخته بودند، دراين دوران به فراگيري علوم نوراني اسلام علاقمند شدند و با حضور در مجلس درس پدر، ادبيات را نزد پدر فرا گرفتند و مقدمات كمال، در محفل گرم و نوراني پدر در ايشان آغاز شد.

شهيد مفتح در هفت سالگي وارد دبستان شدند و پس از اتمام اين دوره، به دليل اشتياق فراوان براي فراگيري علوم اسلامي، در مدرسة علميه مرحوم آيت الله العظمي آخوند ملا علي همداني مشغول تحصيل شدند. در اين دوران بود كه احساس مي كردند به دريايي زلال براي سيراب كردن روح تشنة خود دست يافته اند، لذا با جديت هر چه تمام تر و در مدت كوتاهي، مراحل مقدماتي دروس ديني را به اتمام رساندند. ايشان براي به كمال رساندن استعدادهاي ذاتي خود، تحصيلات در شهر همدان را براي خود كافي ندانستند، به همين جهت با مشورت علما و بزرگان همدان و به سفارش و راهنمايي پدر، ادامه اين راه را با ورود به حوزة علميه قم و استفاده از محضر علما و دانشمندان در بزرگ ترين دانشگاه علوم اسلامي انتخاب مي كردند.

نوجواني 16 ساله بودند كه با اخلاص وپشتكار تمام به قم مهاجرت كردند (سال 1326 ه.ش) و در اين بلد طيبه رحل اقامت افكندند. در آن زمان مدرسة دارالشفاء محل تدريس بزرگاني از علما و و محققين بود و طلاب و تشنگان فضيلت براي بهره بردن از كمالات معنوي و تحصيل علوم اسلامي در اين مدرسه حاضر مي شدند.

شهيد مفتح نيز براي پيمودن مراحل كمال، به خيل اين فرهيختگان درآمدند و با نظمي خاص و كوششي وصف ناپذير به تحصيلات خود ادامه دادند. جديت و پشتكار و توكل به خدا و دقت عمل ايشان در امر تحصيل موجب شد تا پلكان ترقي و تكامل را به سرعت در نوردند و به مراحل عالي برسند. ايشان كه هيچگاه از امر تحقيق باز نمي ايستادند، براي انتخاب استاد برتر، در درس بسياري از مدرسين حوزه حاضر مي شدند تا اينكه اقناي خود را در حضور در دروس مرحوم آيت الله العظمي حاج آقا حسين بروجردي، مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبايي، مرحوم آيت الله محقق داماد، مرحوم آيت الله العظمي سيد محمدرضا گلپايگاني (قدس سره) و حضرت امام خميني (قدس سره) يافتند.

شهيد مفتح در اين ايام به عنوان طلبه اي فاضل و كوشا از ديگر طلاب هم دورة خود پيشي گرفتند. ايشان كه ادبيات و فقه و اصول و فلسفه را به خوبي مي شناختند، در حلقة درس اساتيد بزرگواري حاضر شدند و پشتكار، استعداد سرشار و علاقة وافر به تحصيل باعث شد تا به مدارج عالي تحصيل ارتقا يابند. مهم ترين اساتيد مراحل تحصيلي بزرگ مرد انديشه را مي توان بدين گونه برشمرد:

  • مقدمات و ادبيات، نزد پدرش مرحوم حجت الاسلام شيح محمود مفتح
  • بخشي از كتاب رسائل شيخ انصاري، در محضر آيت الله مجاهد تبريزي
  • بخشي ديگري از كتاب رسائل شيخ انصاري و مكاسب، نزد مرحوم آيت الله محقق داماد
  • فلسفه و عرفان در محضر مرحوم آيت الله علامه طباطبايي
  • دروس خارج فقه و اصول فقه نزد مرحوم آيت الله بروجردي و آيت الله حجت
  • دروس عرفان و خارج اصول فقه در عالي ترين سطح نزد حضرت امام خميني

ايشان در مدتي كوتاه با كسب فيض از محضر اساتيد و فحول و بزرگان دين به درجة اجتهاد نائل آمدند.

دكتر مفتح در كنار برنامه هاي تحصيلي خود، فعاليتهاي اجتماعي را نيز دنبال مي كردند. بنا به سفارش پدر و احساس نياز به تكامل روحي و معنوي خويش و ضرورت تشكيل خانواده، با آشنايي قبلي خانوادگي كه با يكي از خاندانهاي اصيل مذهبي همدان داشتند، در سال 1328 با خانم جابر انصاري، صبية مرحوم آيت الله حاج شيخ حيدر علي جابري انصاري ازدواج كردند. ثمره اين ازدواج 8 فرزند بود كه در مرتبة خود، جايگاه والايي دارند.

فعاليت هاي علمي

شهيد آيت الله مفتح تحصيلات حوزوي را با موفقيت به اتمام رساندند. در قم مدرسي ارزنده بودند و از فضلايي محسوب مي شدند كه فلسفه را خوب فهميده بودند و اين رشته را خوب تدريس مي كردند و حوزة درس ايشان با تعداد بسيار زياد طالبان علم و حقيقت، يكي از پرشورترين و قابل استفاده ترين درسهاي حوزه علميه قم بود.

از ويژگيهاي شهيد دكتر مفتح آشنايي با علوم جديد و تحصيلات دانشگاهي در كنار تحصيلات حوزوي بود.

ايشان در سال 1333 در رشته معقول دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران مشغول تحصيل شدند و با تلاش زياد ودر فرصتي اندك، در شهريور سال 1336، رساله پايان نامه خود را با داوري حسينعلي راشد تربتي و مرحوم سيد كمال الدين نوربخش و شهيد بزرگوار علامه مرتضي مطهري با درجة «بسيار خوب» ارائه دادند و در اين رشته فارغ التحصيل شدند.

پس از اتمام دانشگاه، همزمان با تدريس در حوزه علميه، تدريس در دبيرستانهاي قم را آغاز كردند. در همين سالها با همياري شهيد مظلوم، آيت الله دكتر سيد محمد حسيني بهشتي، كانون اسلامي دانش آموزان را در قم تشكيل دادند.

از آنجا كه مرحوم آيت الله دكتر مفتح يك طلبه جدي، سختكوش و يك محقق موفق بودند و هيچگاه حدي براي اندوخته هاي علمي خود قائل نمي شدند، تصميم گرفتند تحصيلات دانشگاهي را ادامه دهند. ايشان توانستند دورة دكترا را در رشته معقول در دانشكدة الهيات در سال 1341 آغاز و در سال 1344 با ارائه رسالة دكتراي خود با موضوع «حكمت الهي و نهج البلاغه» به پايان برند. رسالة تحقيقاتي دكتراي ايشان با درجة بسيار خوب و با راهنمايي استاد مرحوم «سيد محمد مشكوه» توسط شوراي دانشكده تصويب شد.

كار تحقيقاتي

شهيد آيت الله مفتح در دهه 1350 با همكاري آيت الله حاج شيخ محمد رضا مهدوي كني، شهيد آيت الله دكتر سيد محمد بهشتي و حضرت آيت الله حاج سيد عبدالكريم موسوي اردبيلي، پيرامون متون اسلامي و ارائه مباحث جديد، جلسات مشتركي را تشكيل دادند و تحقيقات بسيار ارزنده و عميقي را شروع كردند كه متأسفانه ناتمام ماند. در اين جلسات، ابتدا موضوعات و عناوين مورد تحقيق تعيين و هر كدام از بزرگوران فوق الذكر در طول هفته، با مطالعه درباره آن، فيشهايي را تهيه و در جلسه هفتگي كه صبحهاي سه شنبه تشكيل مي شد، در جمع 4 نفري مطرح و درباره آن بحث و بررسي مي كردند.

با اوج گيري انقلاب اسلامي و پس از آن، با پيروزي انقلاب و مسئوليتهاي سنگيني كه بر عهده هر يك از بزرگواران گذاشته شد، فرصت ادامه اين كار عميق از ايشان سلب شد. با شهادت آيت الله دكتر مفتح و سپس آيت الله دكتر بهشتي، به طور كلي اين كار متوقف شد و اميد آن كه ديگران اين خدمت بزرگ علمي را دنبال كنند و به انجام برسانند.

آثار و تأليفات

مرحوم دكتر مفتح در عمر كوتاه و پربركت خود، آثار گرانسنگي را به يادگار گذاشتند كه هر يك در نوع خود حكايت از ژرفاي انديشه و دقت ايشان در تجزيه و تحليل مباني علوم اسلامي دارد. شهيد مفتح كه در عرصه هاي اجتماعي و سياسي، به عنوان يك مصلح و يك مبارز تمام عيار حضور داشتند، هنگامي كه قلم در دست مي گرفتند و در شناخت مسائل اسلامي و مباني معرفت شناختي ديني به تأليف و تحقيق مي پرداختند نظرات بديع و دقيقي را ارائه مي كردند كه در نوع خود كم نظيرند.متأسفانه خفاش صفتان نابكار، چراغ وجود ايشان را خيلي زود خاموش كردند و جامعه را از بهره بر دن از انديشة قوي وروح پر معنويت وي محروم ساختند. عارف كامل و مقتداي شيفتگان معنويت و فضيلت، حضرت امام خميني قدس سره نفسه الزكيه دربارة وي فرمودند :

«اميد بود كه از دانش استاد محترم و از زبان و قلم او بهره ها براي اسلام و پيشرفت نهضت برداشته شود و اميد است از شهادت امثال ايشان بهره ها برداريم.»

از تأليفات و تحقيقات و ترجمه هاي استاد

  • «حاشيه اي بر اسفار ملاصدرا » (بزرگ ترين كتاب فلسفه اسلامي ). ايشان در طول دوران تحصيل و تدريس، اين اثر بزرگ فلسفي را مطالعه دقيق كردند و حاشيه اي بسيار عميق و علمي به زبان عربي بر اين كتاب نگاشتند كه اين خود نشانه ديد عميق و آگاهي وسيع ايشان از فلسفه است. اين اثر ارزشمند متأسفانه هنوز به صورت خطي باقي مانده و منتشر نشده است
  • «ترجمه تفسير مجمع البيان» كه از باارزش ترين تفاسير شيعي است و با همفكري و همياري آيت الله حاج شيخ حسين نوري همداني و تني چند از فضلاي قم منتشركردند.
  • «روش انديشه در علم منطق » كه هم اكنون به عنوان متن درسي در حوزه و دانشگاه تدريس مي شود.
  • كتاب «حكمت الهي در نهج البلاغه» اين كتاب پايان نامه دكتراي شهيد آيت الله متفح از دانشگاه تهران است. محور اصلي اين رساله، دين و فلسفه و رابطه آنها با يكديگر است و استاد شهيد در آن به اثبات وجود خدا، صفات صانع، جبر و اختيار، شبهه و قضا و قدر، پرداخته اند و نهج البلاغه را در موارد مذكور بررسي و تحليل و تفسير كرده اند. در مباحث ديگر اين كتاب، صفت تكلم، ديدگاه فرق اسلامي و عقايد متكلمين متعزله، مشروحاً بيان شده اند. استاد شهيد در تهيه و نوشتن اين رساله تلاش فراواني كردند به نحوي كه اين اثر به عنوان تحقيقي عميق و دقيق مورد مراجعه محققان، انديشمندان و تمام علاقمندان به اين مباحث است. شهيد مفتح در مقدمه با اشاره به اين تحقيق مي گويند: «پس از آن كه خداوند توفيق داد در دوره د كتراي دانشكده الهيات و معارف اسلامي را در رشته معقول گذراندم، طبق معمول لازم بود كه موضوعي را انتخاب كنم و به عنوان پايان نامه تحصيلي تحقيقاتي ابتكاري را در آن موضوع نشان دهم».
  • كتاب «آيات اصول اعتقادي قرآن» مشتمل بر بخشي از سخنرانيهاي استاد است. استاد در دفاع از امام (ع) مي نويسند: «ما هدايت و زعامت را بر روي هم در مورد امام، خلافت مي ناميم. پيامبر (ص) هر دوي اين مقام را داشتند و امام هم بايد همين گونه باشد. پس چون منصب امام همان منصب پيامبر معصوم (ص) است، امام نيز بايد معصوم باشد و نيز ويژگيهاي ديگر از قبيل تقوا، علم، زهد، ورع و آگاهي كه در نبي هست، در امام نيز بايد باشد.» از مطالب ديگر اين رساله «به كجا مي رويم» و «حكومت اسلامي و فلسفه انقلاب و حكومت» است كه نمونه هايي از مقالات و سخنرانيهاي استاد است.
  • «وحدت دو قشر روحاني و دانشگاهي»

#حلقه_وصل

منبع: ماهنامه شاهد یاران، شماره 14، صص 6و7

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر