امام رضا علیه السلام و دیگر ائمه طاهرین علیهم السلام مانعی نمی دیدند، که ظاهر حال و وضع لباس و خوراک آنها، متنعّمانه باشد.

نگاهی به رفتار و منش ظاهری امام رضا علیه السلام

نگاهی به رفتار و منش ظاهری امام رضا علیه السلام

شکّی نیست که امامان علیهم السلام عموماً، نسبت به مال دنیوی، از همه زاهدتر بودند، و از زخارف و زر و زیور آن، بیشتر از همه کناره می گرفتند، لیکن از نظر آنان، زهد به پوشیدن لباس خشن و خوردن خوراک ساده محدود نمی شود و مفهومی گسترده تر دارد و در حقیقت زاهد کسی است که روا نمی دارد، میل به لذّات و خوشی های دنیوی، بر جان او حکومت کند و برای جلوگیری از آن، توان و قدرت نداشته باشد و نیز زاهد آن کس است که دنیا از نظر او هدف و مقصود نیست تا این که کوشش خود را بدان منحصر کند، بلکه اگر دنیا به او رو آورد، از آن بهره می گیرد، واگر به او پشت کند، آنچه را نزد خداست بهتر و پایدارتر می داند.

آبی در نثر الدّرر گفته است:

گروهی از صوفیان، در خراسان بر امام رضا علیه السلام وارد شدند و به آن حضرت عرض کردند، که امیرالمؤمنین درباره امری که خداوند بر عهده او گذاشته اندیشه کرد، دریافت که شما اهل بیت، از همه مردم به امامت و پیشوایی امّت سزاوارترید، سپس به اهل بیت، نظر انداخت، دانست که تو از همه آنان شایسته تری از این رو برآن شد، امر خلافت را به تو باز گرداند، اکنون امّت به پیشوا و رهبری نیازمند است که جامه اش خشن و طعامش ساده باشد و بر الاغ سوار شود و از بیمار عیادت کند.

راوی می گوید: امام علیه السلام که تکیه داده بود، در این هنگام راست نشست و فرمود:

یوسف منصب پیامبری داشت قبای ابریشمی با تکمه های زر می پوشید و در مجلس فرعونیان بر پشتی های آنان تکیه می زد، وای بر شما جز این است که از امام، قسط و عدل خواسته می شود؟ و اگر سخن گوید راست گوید و اگر حکم کند، بر قاعده عدل و داد باشد و اگر وعده کند انجام دهد. همانا خداوند لباس یا طعامی را حرام نفرموده است، و این آیه را تلاوت فرمود «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللّه الَّتی أخْرَجَ لِعبادِه والطَّیباتِ مِنَ الرِّزْقِ...».(1) (2)

به امام جواد علیه السلام عرض شد، درباره مشک، چه می فرمایی؟

فرمود: پدرم دستور داد، قطعه مشکی برای او تهیّه کردند، که هفتصد درهم بهای آن شد، فضل بن سهل به آن حضرت نوشت که: مردم این را عیب جویی می کنند.

پدرم در پاسخ او نوشت: ای فضل آیا نمی دانی یوسف که پیامبر خدا بود، جامه ابریشم با تکمه های زر، می پوشید و بر کرسی زرّین می نشست، و این عمل چیزی از عدالت و حکمت او نمی کاست.

سپس دستور فرمود غالیه یا آمیخته ای از چند نوع عطر، برای آن حضرت فراهم کردند، که بهای آن چهار هزار درهم شد.(3)

امام علیه السلام با این روش و رفتار ثابت می فرماید، که ظاهر زندگی و نمود خارجی انسان، ربطی به زهد واقعی ندارد، بلکه بسا این ظاهرسازی نیرنگی باشد، که آدمی بخواهد، از این راه توجّه دیگران را به خود جلب کند. از این رو امام رضا علیه السلام و دیگر ائمه طاهرین علیهم السلام مانعی نمی دیدند، که ظاهر حال و وضع لباس و خوراک آنها، متنعّمانه باشد و این را تا آن حد روا می داشتند، که با زهد واقعی که همان عدم دلبستگی و شیفتگی باطنی انسان به دنیاست، برخورد و تعارض پیدا نکند و این که دنیا پدیده ای گذرا و ناپایدار است مانع این نیست که مؤمن از نعمت های پاکیزه و لذّت هایی که خداوند آنها را برای او، جایز و حلال کرده، بهره نگیرد، زیرا خداوند این نعمت ها را برای این نیافریده، که کافر از آنها بهره مند و مؤمن از آنها محروم باشد. بلکه مؤمن که سر به فرمان خدا دارد، و جان خود را در راه او فدا می کند، اولی و سزاوارتر به استفاده و بهره گرفتن، از نعمتهای اوست.

ابن عبّاد،(4) نوع سلوک زاهدانه آن حضرت را، برای ما بیان می کند و می گوید:

«امام رضا علیه السلام در تابستان، به روی حصیر، و در زمستان بر روی پلاس می نشست و جامه خشن می پوشید و هنگامی که در میان مردم، ظاهر می شد، خود را می آراست».(5)

بنابراین هنگامی که تنها و از صحنه زندگی عمومی به دور بود، روش آن حضرت، با طبیعت او، که دوری گزیدن از پدیده های پوچ و زخارف دنیاست، هماهنگی داشت و هنگامی که در میان مردم ظاهر می شد، خود را با طبیعت مردم که اهتمام در آرایش ظواهر زندگی، و بهره گیری از تنعّمات است، منسجم می ساخت.

این روش زاهدانه واقعی امام علیه السلام نمونه جالب و زیبایی را، از نظریّه اهل بیت علیهم السلام به دست می دهد که مبتنی است بر این که زندگانی انسان باید همواره پاک و منزّه از هرگونه شائبه دورویی و فریب باشد.

منبع: کتاب تحلیلی از زندگانی امام رضا علیه السلام، محمدجواد فضل الله؛ ترجمه محمدصادق عارف، ص 57-59.

....

پی نوشت ها:

1. سوره اعراف، 32؛ «بگو: چه کسی زینت های الهی را که برای بندگان خود آفریده و روزی های پاکیزه را حرام کرده است؟!».

2. کشف الغمّه فی معرفه الأئمّه، اربلی، با تعلیقات رسول محلاتی، قم، المطبعه العلمیه، 1381ه. ق، ج 2، ص 310.

3. کافی، ج 6، ص 516.

4. ابن عبّاد منشی حضرت رضا علیه السلام بوده است. منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، تهران، کتاب فروشی علمیه، 1371ه ق.

5. عیون اخبارالرّضا، ج 2، ص 178.


مطالب مرتبط