هدف مأمون از ترتیب دادن مناظرات

مأمون گرچه زیرکانه تلاش کرد که هدف اصلی از راه اندازی مناظرات را پنهان سازد اما افشای بعضی از سخنان پشت پرده مأمون و نیز سخنان افشاگرانه امام رؤف پرده از نیّت ناپاک مأمون برداشت و نشان داد که مامون از تشکیل جلسات مناظره هدفی جز تخریب شخصیت علمی امام را در سر نمی پروراند ولیکن ...

هدف مأمون از ترتیب دادن مناظرات

1 ـ تخریب شخصیت علمی امام (پایین آوردن مقام علمی امام)
مأمون گرچه زیرکانه تلاش کرد که هدف اصلی از راه اندازی مناظرات را پنهان سازد اما افشای بعضی از سخنان پشت پرده مأمون و نیز سخنان افشاگرانه امام رؤف پرده از نیّت ناپاک مأمون برداشت و نشان داد که مامون از تشکیل جلسات مناظره هدفی جز تخریب شخصیت علمی امام را در سر نمی پروراند ولیکن جریان مناظرات به گونه ای پیش رفت که، نه تنها مأمون به هدف پلید خود نرسید بلکه این مناظرات باعث شد گوشه ای از مقام بلند علمی عالم آل محمد نمایان گردد. شواهد زیادی برای اثبات مدعای فوق در دسترس هست که به بعضی اشاره می کنیم.
نوفلی از یاران نزدیک به امام نقل کرده است:
سلیمان مروزی عالم معروف علم کلام در خطّه خراسان نزد مأمون آمد، مأمون او را گرامی داشت و انعام فراوان داد، سپس به او گفت: «پسرعمویم علی بن موسی(علیه السلام) از حجاز نزد من آمده و او علم کلام (عقاید) و دانشمندان این علم را دوست دارد، اگر مایلی روز ترویه (روز هشتم ذی الحجه ـ انتخاب این روز شاید برای اجتماع گروه بیشتری از علما بوده است) نزد ما بیا و با او به بحث و مناظره بنشین.
سلیمان که به علم و دانش خود مغرور بود، گقت: ای امیرمؤمنان! من دوست ندارم از مثل او در مجلس تو در حضور جماعتی از بنی هاشم سؤال کنم، مبادا از عهده برنیاید و مقامش پایین آید، من نمی توانم سخن را با امثال او زیاد تعقیب کنم!
مأمون گفت: هدف من نیز چیزی جز این نیست که راه را بر او ببندی چرا که من می دانم تو در علم و مناظره توانا هستی!
سلیمان گفت: اکنون که چنین است مانعی ندارد. در مجلسی از من و او دعوت کن و در این صورت مذمّتی بر من نخواهد بود.[1]
و امام(علیه السلام) در آن مجلس سخت سلیمان را در تنگنا قرار داد و تمام راه های جواب را بر او بست و ضعف و ناتوانی او را آشکار ساخت.
شاهد دیگر، حدیثی است که از خود امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) نقل شده است؛ هنگامی که مأمون مجالس بحث و مناظره تشکیل می داد، و شخصاً در مقابل مخالفان اهل بیت(علیهم السلام) به بحث می نشست و امامت امیرمؤمنان علی(علیه السلام) و برتری او را بر تمام صحابه روشن می ساخت تا به امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) تقرب جوید امام(علیه السلام) به افرادی از یارانش که مورد وثوق بودند چنین فرمود:
«لَا تَغْتَرُّوا بِقَوْلِهِ فَمَا یَقْتُلُنِی وَ اللَّهِ غَیْرُهُ وَ لَکِنَّهُ لَا بُدَّ لِی مِنَ الصَّبْرِ حَتَّى یَبْلُغَ الْکِتابُ أَجَلَهُ»
«فریب سخنان او را نخورید، به خدا سوگند هیچ کس جز او مرا به قتل نمی رساند ولی چاره ای جز صبر ندارم تا دوران زندگیم به سرآید.»[2]

اباصلت پیشکار امام در این باره می گوید: «... چون امام در میان مردم به علت فضایل و کمالات معنوی خود محبوبیت روزافزون می یافت مأمون بر آن شد که علمای کلام را از هر نقطه کشور فراخواند، تا در مباحثه، امام(علیه السلام) را به عجز اندازد و بدین وسیله مقامش از نظر دانشمندان پایین بیاید. و عامه مردم نیز پی به کمبودهایش ببرند، ولی امام(علیه السلام) دشمنان خود ـ از یهودی، مسیحی، زرتشتی، برهمن، منکر خدا، همه را در بحث محکوم نمود...»[3]

جالب توجه آن که دربار مأمون پیوسته محل برگزاری اینگونه مباحثات بود ولی پس از شهادت امام(علیه السلام) دیگر اثری از آن مجالس علمی و بحث های کلامی دیده نشد و این مساله قابل دقت است.

خود امام(علیه السلام) هم که از قصد مأمون آگاهی داشت، می فرمود: «هنگامی که من با اهل تورات با توراتشان، با اهل انجیل به انجیلشان، با اهل زبور به زبورشان، با ستاره پرستان به شیوه عبرانیشان، با موبدان به شیوه پارسیشان، با رومیان به سبک خودشان، و با اهل بحث و گفتگو به زبان های خودشان استدلال کرده، همه را به تصدیق خود وادار کنم مأمون خود خواهد فهمید که راه خطا را برگزیده، و یقیناً پشیمان خواهد شد!... »[4]

2 ـ اهداف دیگر

قطعاً خلیفه مکار عباسی افزون بر هدف یاد شده، اهداف پلید دیگری را در ذهن می پرورانده است، که در صورت ناکامی در هدف اول اهداف دیگر را فراچنگ آورد.

اهداف دیگری که قابل طرح هستند عبارتند از :

الف) انحصار مقام والای امام در بعد علمی

مأمون می خواست مقام والای امام را در بعد علمی منحصر کند تا بتواند به تدریج از مسائل سیاسی کنار بزند و صحنه سیاست را برای خود بی رقیب سازد.

ب) سرگرم کردن مردم

مأمون به دنبال آن بود که مسأله مناظره امام(علیه السلام) با دانشمندان بزرگ، نقل محافل و مجالس شود و علاقه مندان به امام را سرگرم به این مسائل کند تا بتواند اهداف سیاسی خود را با خیال راحت دنبال کند.

ج) معرفی شدن به عنوان زمامدار عالم

مأمون علاقه مند بود که به عنوان یک زمامدار عالم در جامعه اسلامی معرفی شود و عشق و علاقه اش به علم و دانش را همگان باور کنند تا از این طریق بتواند عده ای را متوجه خودش سازد.

منبع : مجموعه ره توشه- کتاب برهان قاطع- معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی


[1] - عیون اخبار الرضا، ج1، ص179؛ بحارالانوار، ج49، ص177.

[2] - همان، ج2، ص184؛ بحارالانوار، ج49، ص189.

[3] - همان، ج2، ص239؛ مشیر الاحزان، ص263؛ بحارالانوار، ج49، ص290؛ مسند الامام الرضا، ج1، ص128.

[4] - همان، ج2، ص156؛ مسند الامام الرضا، ج2، ص75؛ بحارالانوار، ج49، ص175

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر