وقف تا همیشه هست

کتاب خدا پر است از توصیه و تأکید نسبت به انجام کارهای خیر. و چه کار خیری بهتر از وقف که تا ابد می ماند.

وقف تا همیشه هست

تاریخ...

شروعش برمی گردد به قرن ها پیش! ممکن است تصور کنید این مسئله فقط در اسلام بوده است. اما اینگونه نیست. پیش از اسلام در کشورهای دیگر و سایر ادیان نیز چیزی شبیه وقف وجود داشته است. مثلا گفته می شود رومیان، مصریان، بابلیان و سایر تمدن ها مراکزی داشته اند که مردم می توانستند اموالشان را به آنها بدهند تا خرج موردی که می خواهند بشود. مثلا مردم می توانستند اموالشان را بدهند تا اصل آن ها یا پول فروش آنها به مصرف فقرا و افراد ناتوان برسد.

ایرانیان قدیم نیز برای نگهداری از معبدها و آتشکده ها موقوفات و اموال زیادی داشته اند که برخی از آنها هنوز هم در شهرهایی مثل یزد و کرمان وجود دارد. در آلمان، سوئیس، فرانسه، انگلستان و حتی آمریکا نیز چیزی شبیه وقف وجود دارد و شاید جالب باشد که بدانید دانشگاهی مثل دانشگاه هاروارد نیز عملا موقوفه است. یعنی عده ای هزینه هایش را داده اند تا در آن فعالیت های علمی صورت بگیرد.

امام باقر (ع) می فرمایند: «البِرُّ وَالصَّدَقَهُ یَنفیان الفَقرَ وَ یَزیدانِ فی العُمرِ وَ یَدفَعانِ عَن صاحِبِهما سَبعینَ میتَهَ سوءٍ»: کار خیر و صدقه، فقر را می برند، بر عمر می افزایند و هفتاد مرگ بد را از صاحب خود دور می کنند.[1]

قرآن و اهل بیت

کتاب خدا پُر است از توصیه و تأکید نسبت به انجام کارهای خیر. و چه کار خیری بهتر از وقف که تا ابد می ماند. خیریه ها تمام می شوند. امروز می رسد به دست نیازمند و فردا دیگر نیست. اما وقف تا همیشه هست، تا ابد است و با وقف است که می شود جاودانه شد و جاودانه ماند. تفاوت اصلی میان خیریه و وقف نیز همین است.

اولین واقف در اسلام پیامبر اکرم (ص) بودند. و نام موقوفه هم «حوائط سبعة»! یعنی باغ های هفت گانه. این باغ ها به پیامبر هدیه شد و ایشان نیز همه آنها را وقف کردند. رسول گرامی اسلام در طول زندگی اش وقف های زیادی انجام داد و جالب است که بدانید یکی از این وقف ها زمینی بوده است در بازار مدينه. روش وقف در آن برای همه ما درس است.

رسول گرامی اسلام و بعد از ایشان اهل بیت (علیهم السلام) از مشکل و مسئله به وقف می رسیدند. یعنی نگاه می کردند و مشکل را پیدا می کردند و برای رفع آن مشکل وقفی انجام می دادند که تا ابد برای حل آن مشکل خرج شود. اگر ایشان اکنون در بین ما بودند یقینا برای معضلات اجتماعی و مشکل اشتغال و... وقفی انجام می دادند، چرا که یکی از مسائل امروز ما همین است.

وقف تا همیشه هست، تا ابد است و با وقف است که می شود جاودانه شد و جاودانه ماند. تفاوت اصلی میان خیریه و وقف نیز همین است.

حضرت على (ع) زحمت می کشید باغ و چشمه ای ایجاد می کرد و در اولین فرصت وقفش می کرد برای خدا. کدام یک از ما حاضریم به این سرعت حاصل دست رنجمان را برای خدا بدهیم. ایشان خانه اش را نیز وقف کرد و مثل رسول خدا برای حل مشکلات و معضلات جامعه وقف می کرد. حضرت زهرا و باقی فرزندان ایشان نیز وقف می کردند. اساسا وقف یکی از اعمالی است که در سیره اهل بیت (علیهم السلام) و شاگردان و نزدیکان به ایشان به وفور یافت می شود.

وقف کردن برای عزاداری نیز ابداع و ایده خلاقانه اهل بیت (علیهم السلام) بوده است. و جالب این است که این محل این عزاداری نیز در وقف خانه خدا و موسوم حج قید شده بوده است. یعنی زمانی که همه مسلمانان جمع می شوند مصیبت حضرت امام حسین (ع) خوانده شود تا روشنگری شود و این واقعه فراموش نشود. قطعا بسیاری از کسانی که این ماجرا را در حج می شنیدند، وقتی به دیار خود باز می گشتند سفیر واقعه کربلا می شده اند.

«یا اَیُّها الَذینَ امَنوُا اُنفقُوا مِمّا رَزَقناکُم...»: ای کسانی که ایمان آورده اید! از آنچه به شما روزی کردیم انفاق کنید! پیش از آنکه روزی بیاید که نه کسی برای گشایش خود چیزی تواند خرید و نه دوستی و شفاعتی به کار آید و کافران، همان ستمکارانند.[2]

5b62cdd356da0.jpg

ایران...

قبل از اسلام وقف در ایران بوده است، اما پس از ورود اسلام به جهت ترویج آن و احکام اسلامی اش و ثوابی که برای آن ذکر شده، وقف جایگاه بالاتری نسبت به گذشته پیدا کرد. گفته شده در دوره سلجوقیان اولین مجموعه ای که متولی وقف باشد در کشور ایجاد شده و ناظر ویژه ای از طرف حکومت برای مدیریت موقوفات تعیین شده است.

مغول ها نیز پس از تصرف ایران و بعد از آنکه مسلمان شدند موقوفات زیادی به وجود آوردند و خودشان ترویج کننده وقف بودند. شاید جالب باشد که بدانید بیشترین توسعه وقف مربوط به دوران صفویه است و پس از آن در دوران های دیگر وقف به این اندازه گسترده نشده بوده است. در برخی زمان ها مثل قاجار و پهلوی نیز تاراج موقوفات گسترش پیدا کرد و موقوفات به جای خرج مردم شدن و حل مشکلات در خدمت دربار قرار گرفت.

پس از پیروزی انقلاب و در روزهای سرد زمستان سال ۱۳۶۳ بود که قانونی برای اداره موقوفات تصویب و سازمان اوقاف و امور خیریه عهده دار موقوفات و مسائل مربوط به آن شد. «من جاء بالحسنه فله عشر امثالها و من جاء بالسیئه فلایجزی الا مثلها و هم لا یظلمون»: هر کس کار نیکو انجام دهد او را ده برابر آن پاداش خواهد بود و هر کس کار بدی انجام دهد، بیش از کار بدش کیفر نخواهد داشت و بر آن ها ستمی نخواهد رفت.[3]

منبع: بودن بعد از نبودن، مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه.

----------------------------------------------------

پی نوشت ها:

[1] . من لا یحضره الفقیه، ج2، ص66، ح1729.

[2] . سوره بقره، آیه 254.

[3] . سوره انعام، آیه 160.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر