پیام همه زندگی برای ما چیست؟

فلسفه خلقت انسان، شناخت خداست؛ چرا که بندگی حقیقی بر پایه شناخت استوار شده است.

پیام همه زندگی برای ما چیست؟

بدون شک کارهای فرد عاقل و حکیم بر پایه هدفی استوار است و از آن جا که خداوند از همه عالم تر و حکیم تر است و هیچ کس در این وصف با او قابل مقایسه نیست این سوال مطرح می شود که چرا انسان را آفرید؟ آیا کمبودی در وجودش بود تا با آفرینش انسان برطرف شود؟ یا نیازی داشته که برای پاسخ گویی به آن دست به آفرینش آدمی زده است؟ در حالی که می دانیم وجود او از هر جهت کامل است و بی نیاز از همه چیز. پس باید پذیرفت که او از آفرینش انسان هدفی داشته و هدف از آفرینش چیزی نیست که بازگشت به ذات پاکش کند پس باید این هدف را در بیرون از ذات او جستجو کرد، هدفی که به خود آفریده ها باز می گردد و زمینه کمال آنها را فراهم می سازد.[1]

در قرآن بیان های مختلفی درباره هدف خلقت انسان بیان شده است؛ گاهی خداوند مسأله آزمایش و امتحان آدمیان را پیش می کشد و آزمودن آنها از جهت عمل نیکو را دلیل خلقت بیان می کند.[2] در جایی دیگر دلیل خلقت آسمان و زمین، علم و آگاهی از قدرت و علم خداوند بیان شده[3] و در آیه ای دیگر گسترش رحمت الهی را فلسفه خلقت بیان می کند.[4] در حالی که آیه مورد بحث،[5] هدف نهایی آفرینش جن و انسان را عبودیت و بندگی بیان می کند.

دقت در محتوای آیات ما را به این نکته رهنمون می سازد که تضاد و اختلافی در میان نیست؛ آنچه در این آیات بیان شده بعضی ناظر به هدف ابتدایی و مقدماتی آفرینش است، بعضی هدف متوسط را دربردارد و برخی نیز بیان گر هدف نهایی خلقتند. هدف نهایی همان رسم بندگی است و علم و دانش و امتحان و آزمایش هدف هایی هستند که در مسیر عبودیت قرار می گیرند و غرق شدن در دریای رحمت بی کران الهی نیز نتیجه بندگی و خاکساری در درگاه اوست.

بنابراین انسان در این جهان پا نگذاشت تا زندگی کند، بلکه آمده است تا بندگی کند. او باید در سایه سار بندگی خدا، حیاتی بهشتی برای خود فراهم سازد، کسی که در این جهان به دنبال زندگی است نه بندگی کرده و نه زندگی بلکه تنها بردگی بهره او خواهد شد ولی کسی که به دنبال بندگی است او هم بنده خداست و هم به راستی «زندگی» کرده است.

کسی که به دنبال بندگی است او هم بنده خداست و هم به راستی «زندگی» کرده است.

حقیقت عبادت آن است که آدمی به ضعف ها، کاستی ها، نداشته ها و در یک کلام به فقر و ذلت خویش پی ببرد. اگر انسان به این مقام واقف شد و به این حقیقت معرفت یافت، از تمام اسباب جدا شده و دل داده خدا می شود. غایت خلقت، قرب به خداست و قرب، غرق شدن وجود سالک در دریای بی کران رحمت الهی است تا جایی که همنشین او شود. انس با او وحشت را از دل برده، حضور و عشق را به جای آن می نشاند. در این صورت، به درونی آرام و قلبی مطمئن و روحی سرشار از سرور و بهجت دست می یابد. او با دست خدا و بندگی او برای خویش در همین دنیا زندگی آرام و شادی می سازد.

5b7bc6d23f3fe.jpg

حکایت انسانی که در بندگی خدا غرق شده باشد، قصه دلنشین ایاز است، سلطان محمود خادمان زیادی داشت، ولی یکی از آنها بیش از همه ارادت می ورزید در حالی که سایرین او توجه سلطان به او گله مند بودند. از این رو سلطان محمود برنامه سفری ترتیب داد و شترهای زیادی همراه خود برد ولی در جهاز یکی از آن شتران جواهر و گوهرهای فراوانی گذاشت و دستور داد زیر آن جهاز را سوراخ کنند به گونه ای که در طول مسیر جواهرها یکی یکی بر زمین می افتادند. تمام خادمان، سوارگان و پیادگان در طول مسیر به یغمای جواهر سلطان مشغول شدند. جز یک نفر و آن کسی نبود جز ایاز، سلطان لحظه ای به پشت سر خود نگاه کرد کسی را جز ایاز ندید، از او پرسید: تو چرا به جمع جواهر نپرداختی؟ سعدی پاسخ ایاز را این چنین زیبا و دلنشین به نظم درآورده است:

حقیقت عبادت آن است که آدمی به ضعف ها، کاستی ها، نداشته ها و در یک کلام به فقر و ذلت خویش پی ببرد.

نکته زیبایی درباره معنای «لیعبدون» وجود دارد و آن اینکه مفسران در تفسیر این آیه مطالبی را بیان داشته اند،[6] و برخی آیه را اینگونه معنا می کنند: «همانا من جن و انسان را نیافتم مگر اینکه آماده بندگی و اطاعت از من بودند.» و این آمادگی یا به برکت خردورزی آنهاست و یا به واسطه تلاش فرستادگان الهی که آنان را به راستی و درستی رهنمون کرده اند.

گروه دیگری از مفسران این آیه را اینگونه معنا کرده اند: «همانا جن و انس را نیافریدم مگر اینکه خواه یا ناخواه به عبودیت و بندگی من اقرار کنند»؛ چرا که مومن با اختیار خود اطاعت را بر می گزیند و کافر به ناچار این راه را پی می گیرد، زیرا خداوند فرمود «هر آنچه در آسمان و زمین است خواه و ناخواه برای خدا سجده می کنند.»[7]

معنای دیگری که برای این آیه شریفه بیان شده عبارت است از اینکه «همانا جن و انس را نیافریدم مگر اینکه مرا بشناسند» مراغی در تفسیر این آیه با استناد به حدیث قدسی «کنتُ کنزاً مَخفیاً فَأَرَدتُ أن أعرفَ فَخَلَقتُ الخلقَ فَبی عَرَفونی»؛ من گنج پنهانی بودم پس اراده کردم که شناخته شوم پس خلق را بیافریدم تا مرا بشناسند» عبادت را به معنای شناخت خداوند می داند چرا که اگر آفریدگان نبودند وجود قدسی او شناخته نمی شد و کسی به وحدانیت او پی نمی برد.[8] بسیاری از مفسران دیگر نیز به این نکته اشاره کرده اند.[9]

بنابراین بر اساس رهنمود آخرین کتاب آسمانی، فلسفه خلقت انسان، شناخت خداست؛ چرا که بندگی حقیقی بر پایه شناخت استوار شده است. امام رضا (ع) فرموده اند: اولین عبادت خدا، معرفت و شناخت خداست.[10]

انسان با شناخت خدا، در حریم سلطنت او وارد می شود و از هر گزندی در امان مانده و زیر چتر حمایت او از هر سختی، به سلامت بیرون می آید و به سعادت و کمال دست می یابد. با خدا بودن یعنی بودن با تمام خوبی ها و رهایی از همه پستی ها، زشتی ها، ناتوانی ها و نادانی ها. کسی که بندگی خدا را در پیش گرفت از هر گونه بندگی در برابر دیگران بی نیاز خواهد شد. سرور شهیدان امام حسین (ع) فرمود: «ای مردم! خدای متعال بندگان را نیافرید جز اینکه او را بشناسند. آن گاه که او را شناختند عبادتش کنند و چون او عبادت کردند از بندگی دیگران بی نیاز شوند».[11]

منبع: سبک زندگی رضوی، محمد تقی فعالی

------------------------------------------

پی نوشت ها:

[1]. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج22، ص385.

[2]. ملک،2.

[3]. طلاق، 12.

[4]. هود، 118-119.

[5]. ذاریات، 56.

[6]. طنطاوی، التفسیر الوسیط، ج14، ص29.

[7]. سوره رعد، آیه10.

[8]. مراغی، التفسیر المراغی، ج27، ص13.

[9]. قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج18، ص55؛ بغوی، معالم التنزیل، ج14، ص288؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج28، ص194؛ گنابادی، بیان السعاده، ج4، ص116؛ زحیلی، التفسیر الوسیط، ج27 و 48.

[10]. مفید، الآمالی، ص253.

[11]. صدوق، علل الشرایع، ج1، ص9؛ مجلسی ، بحارالانوار، ج5، ص312.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر