نقش مشهد در انقلاب اسلامی

پیشگامان انقلاب

پیشگامان انقلاب

مردم مشهد در آستانه نهضت امام‌خمینی(ره)، فراز و فرودهای فراوانی را در عرصه فعالیت‌های سیاسی پشت سر گذاشته‌بودند. با وجود جریانی قدرتمند در مشهد که آشکارا به حمایت از سیاست‌های دربار می‌پرداخت، فعالان مذهبی در مشهد توانسته‌بودند تأثیر خوبی بر روند مبارزات سیاسی مردم ایران داشته باشند.
مراکزی مانند دارالتعلیم دیانتی، مراکز مذهبی مرحوم عابدزاده و کانون نشر حقایق اسلامی، در کنار روحانیون و فضلای جوانی که اندیشه‌های مبارزاتی و ضداستبدادی را ترویج می‌کردند، نظیر آیت‌الله عباس واعظ طبسی، جو حاکم بر مشهد را، حتی پس از استقرار حکومت کودتا و شکل‌گیری دیکتاتوری محمدرضاشاهی، در سال 1332، همچنان حساس به وقایع سیاسی کشور نگه‌داشت. همزمان با آغاز نهضت امام‌خمینی(ره) در مشهد، موجی از شور انقلابی فضای این شهر مذهبی را فرا گرفت.
حمایت علمایی نظیر آیت‌الله‌العظمی میلانی از نهضت امام‌خمینی(ع)، اعتراضات گسترده به دستگیری امام(ره) و فجایع فیضیه، در کنار فعالیت فضلایی مانند شهید هاشمی‌نژاد (به ویژه سخنرانی تأثیرگذار او در مسجد فیل مشهد و وقایع پس از آن) زمینه را برای ایجاد یک پایگاه قدرتمند در مشهد مهیا کرد. این پایگاه با ورود آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای و تشکیل مثلث رهبری انقلاب در مشهد، به همراه آیت‌الله واعظ طبسی و شهید هاشمی نژاد در مشهد ایجاد شد و به سرعت گسترش یافت. این شرایط ویژه در مشهد باعث شد تا نخستین راهپیمایی ضد رژیم در سال‌های انقلاب، به همت بانوان طلبة مشهد در 17 دی‌ماه 1356 شکل بگیرد. حرکتی که می‌توان آن را سرآغاز تحرکات انقلابی در کل کشور دانست.
مشهد در سال 1357، به کانونی برای حرکت‌های ضد رژیم تبدیل شد. تشییع جنازه شیخ‌احمدکافی، واعظ شهیر، در تیرماه سال 1357، به درگیری مردم با عوامل ساواک منجر شد. این فعالیت‌ها در پاییز همان سال به اوج رسید و اجتماع مقابل بیمارستان 17 شهریور، تحصن در ورزشگاه تختی و اعتراضات خیابانی گسترده، سبب شد تا رژیم شاه خشونت بیشتری را برای مهار اعتراضات به خرج دهد. در 27 آبان 1357، نظامیان برای متفرق کردن مردم که در حرم امام‌رضا(ع) جمع شده بودند، به سوی آن‌ها آتش گشودند.
یک ماه بعد حمله به بیمارستان امام‌رضا(ع) و کشتار مردم بی‌دفاع، باعث شد تا مشهد عملا تا پیروزی انقلاب اسلامی، به کانونی برای مبارزه تبدیل شود. در طول این روزهای پرالتهاب، روزهای نهم و دهم دی‌ماه روزهای خونینی برای مردم مشهد بود که در خلال آن هزاران نفر به شهادت رسیدند. مجموعة این فعالیت‌ها سبب شد تا مردم مشهد، نام خود را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین مراکز انقلابی کشور در تاریخ ثبت کنند.


منبع:
نقش مشهد در انقلاب اسلامی – فصلنامه تاریخ پژوهی دانشگاه فردوسی مشهد – شماره 48


مطالب مرتبط