تبعید رهبر معظم انقلاب به ایرانشهر نه تنها باعث محدودیت اقدامات انقلابی ایشان نشد بلکه عاملی برای هوشیاری بخشی دیگر از جامعه ایران نیز شد. نوشتاری از:امین الله سلیمان نوریمقدمه...

چرایی تبعید رهبر انقلاب به ایرانشهر

چرایی تبعید رهبر انقلاب به ایرانشهر

تبعید رهبر معظم انقلاب به ایرانشهر نه تنها باعث محدودیت اقدامات انقلابی ایشان نشد بلکه عاملی برای هوشیاری بخشی دیگر از جامعه ایران نیز شد.

نوشتاری از:امین الله سلیمان نوری

مقدمه
نیروهای مذهبی یکی از تاثیرگذارترین مجموعه‌های حاضر در صحنه سیاست ایران خاصه در دوران پس از مشروطه محسوب می‌شوند. برهمین اساس نیز بود که پهلوی دوم پس از کودتای ۳۲، هرگز رویه‌ مسالمت‌آمیزی را در برابر روحانیون پیش نگرفت. با این حال، سرکوب اعتراض‌‌ها و جلوگیری از فعالیت‌‌های مذهبی و سیاسی روحانیون از حادثه‌ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ چندین برابر شد. رویکرد پلیسی حکومت پهلوی در قبال نیروهای مذهبی با تبعید حضرت امام خمینی (ره) به عراق شدت بیشتری نیز گرفت و در دهه‌‌ ۵۰ به اوج خود رسید.این نوع برخورد در مشهد به عنوان یکی از دوشهر عمده مذهبی کشور شدت بیشتری د اشت به نحوی که تعداد بسیاری از روحانیون این شهر طی سال های حکومت پهلوی دوم بازداشت، زندانی وتبعید شدند نا بدین گونه از گسترش فعالیت آنها جلوگیری شود. حرکتی که در بسیاری از موارد نتیجه معکوس داد.تبعید رهبر معظم انقلاب به ایرانشهر را باید یکی از بارزترین این نمونه ها دانست. حرکتی که نه تنها باعث محدودیت اقدامات انقلابی ایشان نشد بلکه عاملی برای هوشیاری بخشی دیگر از جامعه ایران نیز شد. با هم مسائل مرتبط با این تبعید را مرور می‌کنیم:

چرا تبعید؟
یکی از مواردی که در زندگی سیاسی رهبر انقلاب کمتر مورد توجه قرار گرفته، تبعید ایشان به ایرانشهر است. آیت‌‌الله خامنه‌‌ای پس از آزادی از ششمین دوره زندان خود در تاریخ ۲ شهریور ۱۳۵۴، دوره‌ جدیدی از فعالیت‌‌ها و مبارزات سیاسی علیه حکومت شاهنشاهی آغاز کرد. هرچند اقامه نماز جماعت، شرکت در جلسات مذهبی و سخنرانی‌‌های مذهبی و سیاسی در این دوران برای ایشان ممنوع شده بود اما از سوی ایشان مبارزه معلق نشد و به‌صورت مخفیانه فعالانه‌‌تر به انجام فعالیت‌‌های اجتماعی، مذهبی و سیاسی پرداختند.(1)


چاپ کتابی تحت عنوان «طرح کلی اندیشه‌‌ اسلامی در قرآن» با نام مستعار سید علی حسینی و کمک به مردم سیل‌زده قوچان از طریق اعزام افراد و آذوقه مهم ترین اقدامات تشکیلاتی ایشان در این دوران بود. این وضعیت تا فوت آیت‌الله سید مصطفی خمینی، فرزند بزرگوار حضرت امام خمینی (ره)، در اول آبان ۱۳۵۶ ادامه داشت. پس از این حادثه رهبر معظم انقلاب علاوه بر ارسال پیغام تسلیت، مراسمی نیز برای یادبود فرزند امام(ره) بزرگوار کردند که این مراسم دستاویزی برای رژیم شد تا در ۲۳ آذر ۱۳۵۶با حمله به منزل، ایشان را بازداشت کنند. بازداشتی که تنها 5 روز بعد یعنی در تاریخ ۲۸ آذرماه منجر به صدور حکم کمیسیون حفظ امنیت اجتماعی خراسان مبنی بر سه سال اقامت اجباری آیت االه خامنه ای در ایرانشهر شد و بلافاصله نیز اجرا گردید. هدف از این تبعید قطع ارتباط ایشان با مردم بود که البته نه تنها محقق نشد بلکه ارتباط بسیار نزدیک آیت الله خامنه‌‌ای با اهل تسنن و ارسال پیام انقلاب به یکی از دوردست‌ترین مناطق ایران را نیز سبب شد.(2)

چرا ایرانشهر؟
ایرانشهر که به عنوان محل تبعید آیت‌الله خامنه ای در نظر گرفته شده بود یکی از مناطقی بود که به دلیل شرایط آب وهوایی و بافت جمعیتی در سال‌‌های پس از 42 به‌عنوان تبعیدگاه رژیم پهلوی مورد استفاده قرار می‌‌گرفت. شرایط بد آب‌وهوایی موجب شده که معیشت تبدیل به مهم‌ترین دغدغه در میان مردم این شهر شود. جدای از این‌‌ها بیش از ۶۰ درصد مردم این شهرستان را اهل تسنن تشکیل می‌‌دادند. این شرایط فضا را برای فعالیت‌‌های مذهبی و سیاسی یک مبارز بسیار دشوار می‌‌کرد.در این شهر تنها یک مسجد برای شیعیان دایر بود که تا قبل از تبعید رهبر انقلاب، بدون امام جمعه فعالیت می‌‌کرد.

دوران تبعید
دوران زندگی رهبر انقلاب در ایرانشهر را می‌‌توان به دو دوره شناخت و مبارزه تقسیم‌بندی کرد. به دلیل نظارت بیش از اندازه‌ ساواک بر فعالیت‌های آیت‌الله خامنه‌‌ای و همچنین عدم شناخت مردم ایرانشهر از شخصیت ایشان، در آغاز تبعید فعالیت‌‌های ایشان بیشتر به محافل بسیار خصوصی و تحقیقات در زمینه‌‌ تاریخ اسلام معطوف بود، ولی به‌تدریج این فعالیت‌‌ها وارد فاز جدیدی شد. زمانی که ایشان با درخواست مردم برای اقامه‌‌ نماز در تنها مسجد اهل تشیع ایرانشهر روبه‌‌رو می‌‌شوند، پس از قبول، به فکر برگزاری نماز جمعه نیز در این شهر می‌‌افتند. مسجد به‌عنوان مرکز فعالیت‌‌های مذهبی و سیاسی، شرایطی را فراهم کرد تا هم مردم ایرانشهر شناخت بیشتری نسبت به شخصیت آیت الله خامنه‌ای به دست آورند، هم اینکه منبرهای ایشان به بهترین شکل ممکن، برگزار شود و محفلی برای مبارزه با رژیم شاهنشاهی برقرار گردد.(3)

سیل ویرانگر
رهبر انقلاب از فرصت به‌دست‌آمده استفاده کردند و به‌تدریج سخنرانی‌‌های خود را معطوف به مبارزات سیاسی و بیداری مردم آن منطقه نمودند. در این برهه، هیچ‌‌گاه ارتباط ایشان با دیگر روحانیون مبارز در شهرهای مختلف از بین نرفت. وقوع سیلی ویرانگر در تیرماه ۱۳۵۷ که 80 درصد شهر را تخریب کرد را باید مهم ترین اتفاق غیر سیاسی این دوران زندگی رهبر انقلاب دانست. این سیل اگرچه ویرانی‌‌های بسیاری به بار آورد، ولی نتایج بسیار مثبتی به‌همراه داشت که به گفته‌‌ مقام معظم رهبری پس از انقلاب، از الطاف خفیه‌‌ الهی به‌شمار می‌‌رفت. این اتفاق علاوه بر ایجاد وحدت میان اهل تسنن و اهل تشیع، شرایطی را فراهم کرد تا موجب شناخت بیشتر مردم از رهبر انقلاب شود و نیز موجب آگاهی بیشتر مردم از مبارزات سیاسی و آشنایی با چهره‌‌ انقلاب اسلامی گردد.(4)
با توجه به تجربه‌ای که حضرت آیت‌‌الله خامنه‌‌ای از سیل در شهرستان قوچان به دست آورده بودند، مدیریت تنها گروه امدادی را به دست گرفتند و با همکاری روحانیون دیگر شهرها، توانستند کمک‌‌های مردمی را به بهترین شکل ممکن در میان مردم سیل‌زده تقسیم کنند و بزرگ‌ترین پایگاه را برای حمایت و کمک به مردم سیل‌زده ایجاد کنند. رابطه گرم مردم با رهبر انقلاب پس از این واقعه باعث شد تا رژیم در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۵۷ به 237 روز حضور ایشان در ایرانشهر پایان داده و آیت الله خامنه‌ای را برای گذراندن ادامه دوران تبعید به جیرفت کرمان انتقال دهد.(5)

پی نوشت ها
1_ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، ش‌ب ۵۸۳٫
2_ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، ش‌ب ۵۷۲٫
3_ انقلاب اسلامی به روایت …، ۱/۲۶۳؛
4_ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، ش‌ب ۵۷۶٫
5_ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، ش‌ب ۵۷۶٫

منابع:
1_ آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی
2_شرح اسم، هدایت الله بهبودی، مؤسسة مطالعات و پژوهشهای سیاسی،تهران،1391.
3_امام خمینی در آیینه‌ی اسناد، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) (1383)،جلد 6.
4_ انقلاب ‌اسلامی و مردم مشهد (از آغاز تا استقرار جمهوری اسلامی)، رمضانعلی شاکری،انتشارات امام، مشهد،چاپ دوم، 1362 .
5_ تقویم تاریخ خراسان(ازمشروطیت تا انقلاب اسلامی)، غلامرضاجعفری، انتشارات مرکزاسناد انقلاب اسلامی، تهران،چاپ اول،1377.


مطالب مرتبط