این عبادت ویژه در شب قدر، سفارش امام صادق (ع) است که تلاوت کنندۀ این دو سوره در شب قدر را انسانی بهشتی می دانند. ایشان جهت تأکید بر اهمیت...

چرایی تلاوت سوره های روم و عنکبوت در شب قدر

چرایی تلاوت سوره های روم و عنکبوت در شب قدر

این عبادت ویژه در شب قدر، سفارش امام صادق (ع) است که تلاوت کنندۀ این دو سوره در شب قدر را انسانی بهشتی می دانند. ایشان جهت تأکید بر اهمیت این عبادت در شب قدر یادآور می شوند که این قاعده استثنا بردار نیست و این دو سوره نزد خداوند از جایگاه بالا و والایی برخوردار هستند. (صدوق، ثواب الاعمال، ص 109)
تأکید حضرت بر تلاوت دو سورۀ روم و عنکبوت در شب قدر، این سؤال را به ذهن متبادر می سازد که چرا از میان همۀ سوره های قرآن، حضرت روی این دو سوره دست گذاشته اند.
بنا بر قوانین طبیعی، اختصاص یک پدیده به پدیده ای دیگر برخاسته از ارتباط و پیوستگی میان آن دو پدیده می باشد. از این رو باید میان این دو سوره و شب قدر ارتباط و پیوستگی وجود داشته باشد که حضرت آن دو را به هم ارتباط داده اند.
شب قدر از پدیده های شگفت انگیز نظام هستی است که جایگاه خاصی در زندگی بشریت بویژه مسلمانان دارد. برخی از امتیازات این شب عبارتند از: شب نزول قرآن، شب تقدیر و تعیین سرنوشت، شب تدبیر و برنامه ریزی، شب نزول فرشته ها و ... .
اما آن چه بیش ازهمه در امتیازات شب قدر بدان تأکید می شود؛ این است که در این شب، مقدرات سالانۀ الهی برای موجودات تعیین می شوند. بنابراین در این شب، خداوند چشم انداز یک ساله ای برای آفریده هایش طراحی می کند.
با توجه به شاخصۀ شب قدر، باید دو سورۀ روم و عنکبوت بدین شاخصه توجه داشته باشند تا بتوان میان شب قدر و این دو سوره ارتباط و پیوندی وجود داشته باشد.
مطالعۀ محتوای دو سورۀ روم و عنکبوت نشان می دهد که این دو سوره بر موضوع دخالت غیب در سرنوشت انسان تأکید می کنند و انسان را به ایمان به غیب فرا می خوانند.
سورۀ روم در همان آغاز بدین موضوع توجه می دهد که امپراتوری روم به زودی با یاری خداوند بر امپراتوری ایران پیروز می شود و وعدۀ خداوند تخلف ناپذیر است. (ن.ک: روم/6-2)
از این آیات بر می آید که انسان باید به یاری خداوند امیدوار باشد و در تصیمات و برنامه ریزی هایش همواره جایی برای خواست و ارادۀ پروردگار و مالک نظام هستی در نظر بگیرد. اما گویی بیشتر انسان ها این موضوع را نمی خواهند بپذیرند؛ چنانکه ادامۀ آیات بیشتر انسان ها را بی ایمان به وعدۀ الهی معرفی می کند. "... وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ" (روم/6)
این افراد در نگاه قرآن، مسلمانی هستند که هنوز به ایمان حقیقی دست نیافته اند و از بخشی از ایمان به نام «ایمان به غیب» به معنای «ایمان به دست تقدیر الهی» باز مانده اند.
پس از نزول سورۀ روم، سورۀ عنکبوت نازل می شود و همین موضوع را در طرحی دیگر ارائه می کند. این سوره با طرح ضرورت مشکلات و گرفتاری های زندگی دنیایی، بینش برخی مؤمنان را به نقد می کشد که اینان گمان می کنند با ایمان زبانی، مؤمن می شوند و تحمل گرفتاری ها و مشکلات زندگی ضرورت ندارد. (عبدالکریم بهجت پور، شناخت نامۀ تنزیلی سوره های قرآن کریم، ص 376)
اما ایمان از نظر قرآن، تنها ایمان زبانی نیست. بلکه فراتر از آن، ایمان حقیقی آن ایمانی است که در کورۀ گرفتاری ها و نابسامانی ها قرار بگیرد و به درجۀ خلوص و کمال فراز یابد. (ن.ک: عنکبوت/ 3-2)
بنابراین سورۀ عنکبوت نیز به ایمان حقیقی که ایمان همراه با ایمان به غیب است؛ توجه دارد و بر آن تأکید می کند.
توجه و تأکید دو سورۀ روم و عنکبوت بر ایمان به غیب نشان می دهد که این دو سوره به شاخصۀ شب قدر که تأثیر غیب در زندگی موجودات است؛ توجه دارند و انسان ها را به ایمان حقیقی که با ایمان به غیب همراه می باشد؛ فرا می خوانند.
دیگر وجه اشتراک دو سورۀ مذکور با شب قدر را می توان در دو آیۀ "أَ وَ لَمْ یَرَوْا أَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ وَ یَقْدِرُ إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ" (روم/37) و "اللَّهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِرُ لَهُ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلیمٌ" (عنکبوت/62) دید که به نقش خداوند در افزایش و کاهش روزی انسان تأکید می کنند و انسان ها را بسوی ایمان به غیب توجه می دهند که علاوه بر عوامل مادی، عوامل معنوی و دست غیب در اندازۀ روزی آن ها اثرگذار می باشد.
با توجه به آن چه گذشت؛ دو سورۀ روم و عنکبوت که پشت سر هم نازل شده اند؛ انسان ها را به امری فرامادی به نام غیب توجه می دهند و از آن ها می خواهند که مرزهای ایمانشان را بسوی ایمان به غیب گسترش دهند.
و این همان حقیقت شب قدر است که انسان ها با روی آوردن بر درگاه الهی از او بخواهند که در عالم غیب، مقدراتی پسندیده و شایان برای آن ها رقم بزند. و این درخواست را می توان با تلاوت خاشعانۀ دو سورۀ روم و عنکبوت به درگاه الهی تقدیم کرد.

#قرآن #شب_قدر


جواد سلمان زاده؛ دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران


مطالب مرتبط