چگونه روزه سبب تقوا می شود؟

خداوند در قرآن، دلیل اصلی برای روزه گرفتن را، تقوا معرفی کرده است‎.‎‏ ‏

چگونه روزه سبب تقوا می شود؟

قرآن مجيد در مواردى به بيان فلسفه يا حكمت تشريع بعضى از احكام پرداخته است. به عنوان مثال، فلسفه نماز را، ذكر و ياد خدا و فلسفه قصاص را ايجاد تقواى اجتماعى مى ‏داند كه سبب خوددارى افراد از ارتكاب جرايم مى ‏باشد. در مورد روزه نيز پس از اشاره به تشريع آن در امّت هاى گذشته، به مؤمنان دستور روزه گرفتن مى ‏دهد، سپس در صدد بيان فايده‏ اش برآمده و آن را تقويت تقواى مؤمنان مى‏ داند. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»[1]- اى کسانی که ایمان آورده‌ اید روزه بر شما مقرّر شده، همان گونه كه بر پيشينيان شما مقرّر شد، تا پرهيزكار شويد.

‏راغب در كتاب مفردات مى ‏گويد: «وقايه» به معنى نگهدارى اشياء در برابر امورى است كه به آنها زيان ‏و آزار مى ‏رساند، و تقوا قرار دادن روح در پوشش حفاظتى در برابر خطرهاست، لذا گاهى تقوا را به ‏خوف تفسير كرده ‏اند، و در عرف شرع، تقوا به معنى خويشتن دارى در ‏برابر گناهان است.[2]

شاید بتوان گفت روزه از چند جهت سبب تقواى افراد مى ‏شود:

1- انسان موجودى است كه داراى دو بعد مادى و معنوى است و به هر كدام توجه بيشترى نمايد، بعد ديگر را تضعيف كرده است. روزه سبب مى‏ شود شخص روزه دار به خوردن و آشاميدن و بسيارى از مباحات ديگر، كمتر توجه كند كه در حقيقت تضعيف بعد مادى و تقويت بعد معنوى است.

2- روزه، طعم گرسنگى و تشنگى و ... را به افراد مى ‏چشاند و سبب مى ‏شود كه انسان به ياد تشنگى و گرسنگى روز قيامت بيفتد و در نتيجه براى آنجا توشه برگيرد. تهيه اين توشه، اطاعت و بندگى خدا و انجام عبادات و ترك گناهان است كه معناى تقواست. امام رضا علیه السلام فرمودند: «خداوند روزه را واجب گردانید تا مردم رنج گرسنگى و تشنگى را بچشند و به یاد پس از مرگ بیافتند».[3]

3- انسان روزه ‏دارى كه از صبح تا شام، طعم گرسنگى و تشنگى را مى ‏چشد، به فكر اشخاص بى ‏بضاعتى مى ‏افتد كه همواره در رنج و گرسنگى مى ‏باشند. كمك او به اين افراد و انفاق در راه خدا، گوشه ديگرى از تقواى او را نمايان مى ‏سازد. [4]

وقتى از امام رضا علیه السلام سؤال مى شود كه علّت وجوب روزه چیست، مى فرمایند: «عَلِةٌ الصَّوْمِ لِعِرْفانِ مَسَّ الْجوُعِ وَ الْعَطَش»[5]- علت روزه گرفتن، براى شناختن (چشیدن) مزه گرسنگى و تشنگى است.

4- روزه اراده انسان را قوى و غرائز او را تعديل مى ‏كند. روزه‏دار در حال روزه با وجود گرسنگى و تشنگى از غذا و آب و همچنين لذت جنسى چشم می پوشد و عملا ثابت می كند كه او همچون حيوان در بند اصطبل و علف نيست و مى‏ تواند زمام نفس سركش را به دست گيرد و بر هوس ها و شهوات خود مسلط گردد. روزه با محدوديت هاى موقت به او مقاومت و قدرت اراده و توان مبارزه با حوادث سخت مى ‏بخشد و چون غرائز سركش را كنترل مى‏ كند بر قلب انسان نور و صفا مى‏ پاشد.[6] از نبىّ اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم سخنی به این مضمون نقل شده است: امّت من وقتى روزه گرفتند نيروى شهوت و ‏هوا و هوس در آنها ضعيف شده ديگر گرد اعمال زشت نمي گردند.[7]

تقوا در واقع نقش ‏ترمز ‏نيرومندى را دارد كه ماشين وجود انسان را در پرتگاه ها حفظ و از تندروي هاى خطرناك، باز مى ‏دارد‎.‎‏ به ‏همين ‏دليل امير مؤمنان على علیه السلام، تقوا را به عنوان يك دژ نيرومند در برابر خطرات گناه شمرده است، آنجا ‏كه ‏مى ‏فرمايد‎:‎‏ «اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّ التَّقْوَى دَارُ حِصْنٍ عَزِيز»[8]- بدانيد اى بندگان خدا تقوا دژى است مستحكم و ‏غير ‏قابل نفوذ.

5- انسان روزه‏ دار با امساك از لذت هاى جسمى كه به خاطر خدا خود را از آنها محروم مى ‏كند نوعى تمرين براى تسلط بر نفس و خواهش هاى آن انجام مى ‏دهد و چون يك ماه اين تمرين ها را تكرار كرد، در وجود او ملكه تقوا و خويشتن دارى ايجاد مى ‏شود او ديگر به آسانى مى‏ تواند از ارتكاب گناه و خوردن مال ديگران و تجاوز به حقوق مردم هر چند كه به نفع او باشد، پرهيز كند و بر نفس خود تسلط يابد و در جهت حفظ خود از معصيت، اراده ‏اى نيرومند داشته باشد.[9]

6- بيشتر گناهان، از دو ريشه غضب و شهوت سرچشمه مى‏ گيرند و روزه، جلوى تندى ‏هاى اين دو غريزه را مى ‏گيرد و لذا سبب كاهش فساد و افزايش تقواست.[10] در ماه مبارک رمضان هم می بینیم که روزه موجب کاهش ظلم و ستم به دیگران می‌ شود، چون روزه قوۀ غضبیه را کنترل می ‌کند در نتیجه، کاهش فساد و فحشا در‌ ماه رمضان مشهود است.

#قرآن #روزه #تقوا #صبر #گناه

مهدی سیدمرادی

پی نوشت ها:

‏[1] بقره، 183.‏‎ ‎

‏[2] مفردات ألفاظ القرآن، راغب اصفهانى، حسين بن محمد، دارالقلم‏، بيروت‏، 1412ق،‏ ص 881‏.

‏[3] عيون أخبار الرضا عليه السلام، شیخ صدوق، نشر جهان‏، تهران‏، 1378 ق،‏ ج ‏‏2، ص 116‏.

[4] معارف قرآن، پژوهشكده تحقيقات اسلامى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى‏، تهران‏، 1387ش‏، ج ‏‏1، ص 61‏.

‏[5] عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج ‏2، ص 91‏.

‏[6] تفسير نمونه‏، مكارم شيرازى، ناصر، دارالكتب الإسلامية، تهران‏، 1374 ش‏، ج ‏‏1، ص 628‏.

‏[7] المجازات النبوية، شريف رضي، محمد بن حسين‏، به تصحیح مهدى هوشمند، ‏دارالحديث‏، قم‏، 1380ش‏،‏ ص 94‏.

‏[8] نهج البلاغه، خطبه، 157.‏

‏[9] تفسیر كوثر، جعفرى يعقوب‏، هجرت‏، قم‏، اول‏، ج‏ 1، ص 451‏.

‏[10] تفسير نور، قرائتى، محسن‏، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن‏، تهران‏، 1383ش،‏ ج ‏1، ص 281‏.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر