کمی بیشتر بیاندیشیم

برخی از ما خانواده ها بخشی از مصرف رسانه ای خود را از طریق ماهواره تأمین می کنیم و همراه ما، فرزندانمان هم ماهواره می بینند. ممکن است از خود بپرسیم که چرا باید نگران ماهواره باشیم. شاید هم از آن دسته پدر و مادرهایی هستیم که همه شبکه های ماهواره ای را قفل کرده ایم.
حتی شاید اجازه داشتن ماهواره را به خانواده نمی دهیم و اصلاً حرف زدن از برنامه های آن را بد می دانیم. هرگونه که فکر کنیم، این نکته را باید در نظر بگیریم که ماهواره، چه برنامه هایش را بپسندیم و چه نپسندیم، در جامعه ما حضور دارد و شاید زمانی راهش به خانه ما هم باز شود. در آن صورت، همراه با خودش پیامدهایی دارد که بهتر است با آن ها آشنا شویم و برخورد درست با این رسانه را یاد بگیریم.
سازندگان برنامه های ماهواره ای، مانند برنامه سازان تلویزیونی، به دنبال اهداف خود هستند. آنان ساعت ها وقت و میلیاردها دلار پول را از سر راه نیاورده اند که بی هیچ چشمداشتی برای ما برنامه بسازند و ما را سرگرم کنند؛ پس باید نگران ماهواره و اهدافش باشیم.1

ماهواره چه ویژگی هایی دارد؟
1. اولین ویژگی ماهواره، سهولت استفاده از آن است. برخلاف سایر رسانه های دیجیتالی، استفاده از ماهواره به دانش چندانی نیاز ندارد و هر فردی می تواند بیننده آن باشد.
2. دومین ویژگی ماهواره این است که دامنه نفوذ زیادی دارد و تقریباً در هر خانه ای می تواند وجود داشته باشد.
3. ارائه محتوایی متعارض با فرهنگ ما از ویژگی مهم این رسانه است. به طوری که به راحتی می توانیم برنامه هایی ببینیم که با آنچه در رسانه های رسمی کشور یا در مدرسه ها و خانواده ها ارائه می شود، بسیار متفاوت است.
4. مخاطبان ماهواره می توانند محتوای یکسانی را در سراسر جهان دریافت کنند و این اشتراک جهانی باعث می شود فرهنگ یکسان شده غیر بومی به خانه های ما راه پیدا کند و جنبه های مختلف زندگی ما را تحت تأثیر قرار دهد.
دلایل افراد برای دیدن ماهواره چیست؟ اگر از کسانی که بخشی از زمان خود را برای دیدن برنامه های ماهواره ای سپری می کنند، سؤال کنید چرا از ماهواره استفاده می کنند، احتمالاً دلایل زیر را در پاسخ خواهید شنید:
1. تعداد زیاد شبکه ها؛
2. تنوع موضوعات شبکه ها؛
3. دسترسی بدون سانسور به اخبار و اطلاعات؛
4. سرگرمی های بیشتر؛
5. تقویت زبان های خارجی؛
6. کم نیاوردن جلوی دوستان و آشنایان
و دلایل دیگر

ماهواره چه آسیب هایی را متوجه ما می کند؟
1. ترویج خشونت
یکی از پیامدهای منفی بسیار مهم و آشکار فیلم ها و برنامه های شبکه های ماهواره ای، افزایش خشونت در جامعه و خانواده است. تماشای صحنه های خشونت آمیز، گرایش به پرخاشگری را در فرزندان ما افزایش می دهد. آسان نشان دادن کشتار و هر گونه جنایت با سلاح سرد و گرم و حتی ارزشمند جلوه دادن غلبه بر حریف با استفاده از روش های خشن و مرگبار شبیه آنچه در کشتی کج مشاهده می شود، ترس بیننده ها را از بین می برد. در واقع هنگامی که تماشاگران چنین برنامه هایی را می بینند، گویا در کلاس آموزشی ترویج خشونت قرار گرفته اند. این اثرپذیری در کودکان و نوجوانان ما بیشتر خواهد بود.2

2. بلوغ زودرس و دسترسی به اطلاعات جنسی
اکثر سریال ها و برنامه های ماهواره ای سرشار از تصاویر،‌کلیشه ها، نشانه ها و نمادهای جنسی هستند. این شیوه ارائه اطلاعات حتی در آگهی های بازرگانی ماهواره ای نیز فراوان دیده می شود. متأسفانه در بعضی از خانواده ها، کودکان بی هیچ محدودیتی در کنار والدین این صحنه ها را تماشا می کنند؛ در حالی که هیچ گونه ظرفیت روحی روانی برای پذیرش این گونه اطلاعات ندارند و در نتیجه تحت تأثیر آن قرار می گیرند.
بلوغ زودرس یکی از نتایج منفی این مسئله است. الگوگیری و تکرار اعمال مشاهده شده در فرزندان کوچک تر، بسیار دیده شده است.3

ناتوانی در رسیدن به آنچه در برنامه های ماهواره ای دیده و خواسته ایم، مساوی است با ناکامی و از دست دادن احساس رضایت از زندگی.


3. شکاف بین نسلی
به سبب موقعیت سنی و روحی کودکان و نوجوانانمان، تأثیر برنامه های ماهواره ای در آنان بیشتر است. این برنامه ها ارزش ها، باورها، تصورها، انتظارها و جهت گیری های ارزشی متفاوتی را تبلیغ می کنند و نشان می دهند. این باعث می شود به مرور زمان فاصله روانی ما و فرزندانمان بیشتر شود و به دنبال آن، جنگ بر سر ارزش ها بین ما شروع شود.
اختلاف ها و درگیری های شدید بین ما و فرزندان، ترک منزل بدون اطلاع، حرمت شکنی ها، ارزشمند دانستن ضد ارزش ها و... گاهی نتیجه این مسئله است.

4. ایجاد زمینه اختلاف همسران
تماشای برنامه های متنوع ماهواره ای و مقایسه منفی خود با شخصیت ها و داستان های این برنامه ها، ممکن است زمینه ایجاد درگیری بین زنان و شوهران را فراهم کند. در واقع باید بپذیریم برنامه های ماهواره ای در فضا و جامعه دیگر ساخته شده و مناسب با هنجارها و ارزش های آن جامعه هستند و با هنجارها و ارزش های جامعه ما همخوانی ندارند و حتی متضادند.
حال اگر بخواهیم زندگی خود و همسرمان را با توجه به مشاهدات برنامه های ماهواره ای، مقایسه و تفسیر و ارزیابی کنیم، خوب معلوم است که به در بسته می خوریم.
این در بسته چه بسا منبع ناکامی و سرخوردگی و خشم ما را فراهم کند و در نتیجه باعث بروز درگیری در محیط خانواده شود.
مقایسه های ذهنی نادرست، انتظارات نامعقول، توجیه های اشتباه، نارضایتی بی جا، حسادت، روابط پنهانی و خیانت و... در روابط همسران، همگی ممکن است ناشی از همین تأثیر برخی از برنامه های ماهواره ای باشد.

5. وابستگی و اتلاف وقت



برنامه های ماهواره ای چنان با جذابیت و تنوع همراه می شوند که همه سعی خود را بر میخکوب کردن و یک جا نشاندن بیننده خود به کار می برند. این تنوع و سرگرمی و جذابیت باعث می شود تا ساعت ها، زمان خود را برای تماشای برنامه های مختلف ماهواره ای اختصاص بدهیم که نتیجه ای جز اتلاف وقت ندارد و حتی گاهی باعث ایجاد وابستگی می شود؛ به طوری که اگر زمانی نتوانیم یک برنامه را به هر دلیلی مشاهده کنیم، دچار افسردگی و نگرانی می شویم.

6. تزلزل در باورها و اعتقادات مردم
اغلب شبکه های مذهبی ماهواره ای نوع نگاه خاصی به دین، اهل بیت، پیامبران، اسلام و... را ارائه می کنند که با حقیقت دین فاصله دارد. اصرار این شبکه ها بر عقاید نادرست یا التقاطی، بسیاری اوقات زمینه ساز تفرقه و جدایی ادیان و مذاهب توحیدی از یکدیگر بوده است.

7. تغییر ذائقه مخاطبان
عمده شبکه های ماهواره ای فارسی زبان، سرگرمی محورند و این سرگرمی ها را در سبک ترین و عامیانه ترین شکل ممکن به مخاطبانشان منتقل می کنند. این باعث می شود سلیقه و ذائقه مخاطب دچار افت و سطحی نگری شود؛ تا آنجا که بیننده دیگر علاقه ای برای تماشای آثار فاخر و جدی تلویزیونی نخواهد داشت.

8. افزایش مصرف گرایی
زمان زیادی از برنامه های ماهواره ای به تبلیغات کالاهای مختلف اختصاص دارد. بیشتر این تبلیغات بر محور کالاهای بهداشتی آرایشی و مُد است. این تبلیغات پر تکرار، جذاب و سرشار از فنون و تکنیک های روانی اقناع است و احتمال زیادی دارد که همه اعضای خانواده یا فرزندان را تحت تأثیر قرار دهد.

9. تهدید سلامت جسمانی
تماشای مفرط برنامه های ماهواره ای باعث ایجاد بی تحرکی در بینندگان می شود که این خود زمینه های سر درد شدید، گردن درد، اختلالات خواب، خشک شدن چشم ها و دشواری در دید، اضافه وزن و.. را فراهم کند.[4] نیز تبلیغ داروها و وسایل بهداشتی در شبکه های ماهواره ای که به شکل وسیعی رواج دارد، تابع هیچ استاندارد بهداشتی خاصی نیست و بارها مخاطبان با استفاده از این گونه وسایل و مواد به درد سر افتاده اند.

منبع: بالانشین (مهارت های مدیریت رسانه ها در خانواده)

-----------------------------------
پی نوشت :
1. شهلا پیامنی، «تأثیر تماشای تلویزیون بر بهداشت روانی کودکان»، فصلنامه افلاک، ش1، 1388، ص20تا27.
2. www. Asriran.com
3. www. Asriran.com
4. www. Asriran.com


مطالب مرتبط