بسيارى از مذاهب پيروان خود را از مطالعه و بررسى سخنان ديگران نهى مى‏ كنند...

 آزاد اندیشی در اسلام

آزاد اندیشی در اسلام

بندگان خاص خدا هيچگونه تعصب و لجاجتى در كار آن ها نيست، و هيچ گونه محدوديتى در فكر و انديشه آن ها وجود ندارد، آن ها جوياى حقند و تشنه حقيقت، هر جا آن را بيابند با تمام وجود از آن استقبال مى‏كنند، و از چشمه زلال آن بى‏دريغ مى‏نوشند و سيراب مى ‏شوند. لذا در آیه 18 سوره زمر بندگان خاص خدا را معرفی می کند و مى‏ گويد: «آن ها كه سخنان را مى ‏شنوند، و از نيكوترين آن ها پيروى مى ‏كنند»(الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ). «آنها كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده و آن ها خردمندان و صاحبان مغز و عقلند»(أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ).

بسيارى از #مذاهب پيروان خود را از مطالعه و بررسى سخنان ديگران نهى مى‏ كنند، چرا كه بر اثر ضعف منطق كه به آن گرفتارند از اين مى ‏ترسند منطق ديگران برترى پيدا كند و پيروانشان را از دستشان بگيرد! اما اسلام در اين قسمت سياست «دروازه‏ هاى باز را به اجرا درآورده، و بندگان راستين خداوند را كسانى مى‏ داند كه اهل تحقيقند، نه از شنيدن سخنان ديگران وحشت دارند، نه تسليم بى ‏قيد و شرط مى ‏شوند و نه هر وسوسه را مى ‏پذيرند. اسلام به كسانى بشارت مى ‏دهد كه گفتارها را مى ‏شنوند و خوبترين آن ها را برمى‏ گزينند. نه، تنها خوب را بر بد ترجيح مى ‏دهند در ميان خوب ها هر گلى را بهتر است مى‏ چينند.

#قرآن جاهلان بي خبرى را كه به هنگام شنيدن پيام حق دست در گوش مى ‏گذارند و جامه بر سر مى‏ كشيدند شديدا نكوهش مى ‏كند، چنان كه در سخنان نوح (ع) به هنگام شكوى به پيشگاه پروردگار آمده است: «خداوندا! هر زمان آنان را دعوت كردم كه آن ها را ببخشى انگشت ها را در گوش قرار دادند، و لباس بر خويشتن پيچيدند، در گمراهى خود اصرار ورزيدند، و شديدا استكبار كردند»(نوح/7).

اصولا مكتبى كه داراى منطق نيرومندى است دليلى ندارد كه از گفته ‏هاى ديگران وحشت داشته باشد، و از طرح مسائل آن ها هراس به خود راه دهد، آن ها بايد بترسند كه ضعيفند و بى‏ منطق ‏اند. اين آيه در عين حال چشم و گوش بسته ‏هايى را كه هر سخنى را بى ‏قيد و شرط مى‏ پذيرند، و حتى به اندازه گوسفندانى كه به علفزار مى‏ روند در انتخاب خوراك خود تحقيق و بررسى نمى‏ كنند، از صف «اولوالالباب» و «هدايت يافتگاني» بيرون مى ‏شمرد، و اين دو وصف را مخصوص كسانى مى ‏داند كه نه گرفتار افراط تسليم بى‏قيد و شرطند و نه تفريط تعصب هاى خشك و جاهلانه. در احاديث اسلامى نيز روى اين موضوع تكيه فراوان ديده مى ‏شود.(1)

در حديثى از امام موسى بن جعفر (ع) مى‏ خوانيم كه به يار دانشمندش به نام «هشام بن حكم» فرمود: «اى هشام خداوند متعال اهل عقل و فهم را در كتابش بشارت داده است، و فرموده: بندگانم را بشارت ده، آنان كه سخنان را مى‏ شنوند و از بهترين آن ها پيروى مى‏كنند، آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده و آنان صاحبان عقل و انديشه ‏اند». (2)و امير مؤمنان على (ع) مى ‏فرماید: «گفتار حكمت‏ آميز گمشده مؤمن است، پس حكمت را بگير هر چند از اهل نفاق صادر شود».(3)

علی کفشگر فرزقی

منبع:

1. تفسير نمونه، ج‏19، ص: 412 و 415

2. الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏1، ص: 13 نقل از تفسیر نمونه

3. نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص: 481 نقل از تفسیر نمونه


مطالب مرتبط