میانه روی از حدود شرعی است که باید در ارائۀ الگوی صـحیح مـورد توجـه قـرار گیرد و افراد نیز در زندگی روزمره بـدان عنایـت داشـته باشـند خداونـد روزی پـاک و...

  افراط و زیاده روی ممنوع

افراط و زیاده روی ممنوع

میانه روی از حدود شرعی است که باید در ارائۀ الگوی صـحیح مـورد توجـه قـرار گیرد و افراد نیز در زندگی روزمره بـدان عنایـت داشـته باشـند
خداونـد روزی پـاک و نعمتهای خود را برای انسان مباح گردانیده و دستور می دهد که از آن استفاده نمایند. اما در عین حال، خروج از حد اعتدال و زیاده روی را تجویز نکرده، بلکه از زیـاده روی نهی نموده، می فرمایـد: کُلُوا مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ ﴿انعام/ ١۴١) در این آیه به انواع نعمت های الهی از خوراک و پوشـاک، بـاغهـا و مـزارع و... اشاره شده و استفاده از آنها برای بشر تجـویز شـده، امـا درعـین حـال خـروج از اعتدال ممنوع گردیده و مرز جواز استفاده از آنها، همان اعتـدال اسـت. شـیخ طوسـی پس از نقل اقوال دربارۀ مفهوم اسراف مینویسد: والإسراف هو مجاوزة حد الحق وهـو إفـراط وغلـو وضـده تقـصیر وإقتـار ؛ اسراف عبارت از تجاوز از حد و مرز حق است که افراط و زیاده روی و ضد آن کوتاهی و خست است.
آیه ای دیگر نیز ضمن تأکید بر میانه روی، از اینکـه انـسان در هزینـه کـردن و انفـاق بیش از حد، دست خود را باز بگذارد و یا خست پیشه کنـد، نهـی کـرده وعلـت آن را چنین بیان میکند که این کار پشیمانی را به دنبال خواهد داشت. وَلَا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِکَ وَلَا تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا (اسراء/ 29) هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن، (و ترک انفاق و بخشش منما) و بیش از حدّ (نیز) دست خود را مگشای، تا مورد سرزنش قرار گیری و از کار فرومانی!
در روایات معصومان نیز مفصلا به این موضوع اشاره شده است امام صادق(ع) در این باره میفرماید: «... ولکن المال مال االله یضعه عند الرجل ودائع، وجوز لهم أن یأکلوا قـصد ویلبـسوا قصدًا» مال مال خداونـد اسـت که نزد انسان ودیعه نهاده شده و اجازه داده شده در حد اعتدال از آن استفاده نمایـد، بر اساس اعتدال بخورد و بپوشد (عیاشی، بیتا: ٢/١٣؛ )
و روایات فراوان دیگری نیز به این مضمون وجود دارد امام صادق(ع) به فقیری که نزد حضرت آمده بود چند درهمی داد و سپس فرمود: «اتقِ الله ، ولا تسرف ولا تقتر ولکن بین ذلک قواما إن التبذیر من الإسراف، قـال الله «ولاتبذرتبذیرًا» یعنی تقوای الهی پیشه کن و از افراط و تفریط در امور بپرهیز بلکه راه ثبات و پایدار راه میانی است و مصرف نابه جا از موارد اسراف اسـت کـه خداونـد از آن نهـی نمـوده است. رعایت اعتدال و پرهیز از افراط و تفریط در تمام امـور بـه ویـژه در امـور اقتـصادی، نه تنها یک ضرورت دینـی اسـت، بلکـه منـشأ فطـری دارد و سرشـت انـسان آن را درک میکند. در انحراف از اعتدال، خطر انحطاط و اضـمحلال فـرد، خـانواده و یـا جامعـه وجود دارد وعقل و فطرت انسان اجتنـاب از ورود در ورطـۀ سـقوط را لازم مـی شـمارد .
از دیگرسوفرزندان و جوانان نگاهشان به بزرگان اعـم از رجـال سیاسی و علمی و نیز والـدین خـود و سـایر افـرادی اسـت کـه بـرای آنهـا الگـو تلقـی می شوند. از این رو، این افراد باید بیش از دیگران به رعایـت ایـن اصـول اهتمـام داشـته باشند؛ زیرا همانگونه که رفتار صحیح آنها تأثیر مثبت دارد، رفتار ناصحیح آنان نیز در افزایش فرهنگ ضد قرآنی اسراف موٴثر است.
منبع: آموزه های قرآنی، شمارۀ ٢٣ ،بهار ـ تابستان ١٣٩۵ مقاله: نقش الگو در تربیت اقتصادی فرزندان «محمد امامی»


مطالب مرتبط