الگوی دختران، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها (1)

در جامعه ای که تهاجمات فرهنگی بر روی اعتقادات و احساسات پاک قشر مؤمن و معتقد دست گذاشته، تنها چیزی که می تواند جوانان را از این مهلکه ها نجات دهد، معرفی الگوهای بارز شخصیتی است.....

  الگوی دختران، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها (1)

بتول اصلی، مدرس حوزه

چکیده
هر جامعه ای برای تربیت نسل خویش، الگویی را به روش های مختلف برای آنها معرفی می کند. در دین مبین اسلام نیز الگوها و شاخص هایی به تمام معنا، برای اقشار مختلف از زن و مرد وجود دارد که باید به نحو احسنت برای مردم معرفی شوند. یکی از این شخصیت های بارز، حضرت معصومه (سلام الله علیها) می باشند که با توجه به سیره فردی و اجتماعی ایشان، می توان وی را به عنوان یک الگو برای دختران جوان معرفی نمود.
واژگان کلیدی: حضرت معصومه (سلام الله علیها)، محبت به پدر، محبت به برادر، محدثه، عالمه.

مقدمه
یکی از بانوانی که در تاریخ به عنوان الگو و سرمشق برای دختران جوان جامعه اسلامی معرفی شده است، حضرت معصومه (سلام الله علیها) می باشد. با نگاهی به سیره حضرت معصومه (سلام الله علیها) در ابعاد مختلف زندگی، به نکات ظریف اعتقادی و اخلاقی زیادی می توان پی برد. آشنایی با سیره فردی و اجتماعی و بکار بردن آنها در زندگی می تواند به عنوان یک ضرورت برای جامعه اسلامی مطرح شود زیرا در جامعه ای که تهاجمات فرهنگی بر روی اعتقادات و احساسات پاک قشر مؤمن و معتقد دست گذاشته، تنها چیزی که می تواند جوانان را از این مهلکه ها نجات دهد، معرفی الگوهای بارز شخصیتی است. اتصال به خاندان عصمت و طهارت، از حضرت معصومه (سلام الله علیها) چنان شخصیتی ساخت که در تاریخ جهان اسلام زبانزد خاص و عام بوده و این شخصیت می تواند برای دختران و زنان جوان مسلمان بعد از فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و زینب کبری (سلام الله علیها) بهترین سرمشق و سرلوحه باشد.

نگاهی به زندگی فردی حضرت معصومه (سلام الله علیها)
نور اسلام که منور شد و تابیدن خویش را آغاز کرد، زن را به عنوان موجودی عزیز برای همگان معرفی کرد. ابتدا شخصیت حضرت زهرا (سلام الله علیها) برای همگان درخشیدن گرفت و به دست مبارک پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) چنان عظمتی در بین شیعه و سنی پیدا کرد که در هیچ کجای تاریخ نمونه اش پیدا نمی شود. بعد از وی شخصیت حضرت زینب (سلام الله علیها) به عنوان اسطوره صبر و مقاومت در میان همگان درخشیدن گرفت و به تاریخ اسلام افتخاری دوباره بخشید. کتاب تاریخ دوران، همچنان ورق خورد تا رسید به بزرگ بانویی که الگویی به تمام معنا، برای جامعه زمان خویش بود. او کسی نبود جز حضرت فاطمه معصومه، دختر گرامی امام موسی بن جعفر (علیهم السلام) و خواهر گرانقدر حضرت رضا (علیه السلام) که در روز اول ذیقعده سال 173 هجری قمری در مدینه منوره، زیستن آغاز کرد و در سال 201 هجری دعوت حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت. او در دامان یک معصوم قدم به دنیای آن روز نهاد و در کنار یک معصوم به عرش اعلی رسید. تاریخ اسلام در مورد وی سخن ها گفته و فضیلت ها نوشته که هر کدام از آنها خود دفتری است از اخلاق یک بانوی فاطمی.
او در دوران حکومت فردی سفاک و ظالم به نام هارون الرشید می زیست. هارون دشمنی عجیبی با امام موسی کاظم (علیه السلام) داشت بطوریکه تا متوجه رفت و آمد شخصی به منزل امام (علیه السلام) می شد، او را مورد آزار و اذیت قرار میداد. اینکه در تاریخ می خوانیم حضرت معصومه (سلام الله علیها) ازدواج نکردند، یکی از دلایلش همین است که کسی جرأت نمی کرد به عنوان داماد موسی بن جعفر (علیهما السلام)، با این خاندان وصلت نماید.[1] (زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ص162)
اگر بخواهیم نگاهی مختصر به سیره فردی اجتماعی حضرت معصومه (سلام الله علیها) داشته باشیم، می توان سیره ایشان را در برخورد با پدر گرامی شان حضرت موسی بن جعفر (علیهما السلام) و برادر عزیزشان حضرت ثامن الحجج علی ابن موسی الرضا (علیهم السلام) و همچنین برخورد وی در جامعه با اطرافیانشان مورد بررسی قرار داد.
وقتی پدری در مورد دخترش جمله «فداها ابوها» (پدرش فدای او باد) بکار می برد، نشان دهنده عشق کامل پدر به دختر است. با مراجعه به تاریخ می بینیم تنها دو نفر برای دختر عزیزشان این جمله را به کار بردند، یکی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در مقام حضرت فاطمه (سلام الله علیها) [2] (شیخ صدوق، آمالی صدوق، ص234) و دیگری حضرت موسی بن جعفر (علیهما السلام) در مقام علمی حضرت معصومه (سلام الله علیها). [3] (ر.ک: مستنبط، کشف اللئالی)

دو نفر برای دختر عزیزشان جمله «فداها ابوها» بکار بردند یکی پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مقام حضرت فاطمه (سلام الله علیها) و دیگری حضرت موسی بن جعفر (علیهما السلام) در مقام حضرت معصومه (سلام الله علیها).


علاقه خواهر به برادر در سیره حضرت معصومه (سلام الله علیها) زبانزد خاص و عام است. نجمه خاتون همسر گرامی امام موسی کاظم (علیه السلام)، تنها دو فرزند در دامان خویش پرورش داد: حضرت علی بن موسی الرضا و حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیهم). در مودت و محبت بین این خواهر و برادر همین بس که بعد از شنیدن خبر هجرت امام رضا (علیه السلام) به دستور مأمون، [4] (رک: حسینی، حضرت معصومه (سلام الله علیها) در دفاع از امامت، ص62) حضرت معصومه (سلام الله علیها) سخت دلتنگ برادر شده و برای دیدن روی عزیز برادرش عازم سفر به سوی وی گشت.
وقتی شخصی در دامان دو معصوم (پدر و برادر) تربیت پیدا کند، از چنان علمی برخوردار می شود که می تواند خود محدثه بوده و ناقل حدیث باشد. حضرت معصومه (سلام الله علیها) در زمان امامت امام رضا (علیه السلام)، با نقل احادیث مربوط به ولایت و امامت حضرت علی (علیه السلام) و جانشینان بر حق ایشان و تبلیغ دین مبین اسلام، عموم را از حقایق الهی مطلع ساخت. ایشان از پدر گرامى خویش و اجداد شریف و بزرگان و جمعى از خاندان جلیل القدرش احادیثى نقل کرده که قابل قبول علماى شیعى و سنى است. [5] (حسون، اعلام النساء المؤمنات، ص577) نمونه ای از روایاتی که از حضرت معصومه (سلام الله علیها) با سلسله سندهای معتبر و موثق به دست ما رسیده، به شرح ذیل است:
حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) به نقل از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مى فرماید: «آگاه باشید، هر کس با دوستى آل محمد بمیرد، شهید مرده است!» [6] (ر.ک: رازى، گنجینه دانشمندان، ج1، ص16و17)

حضرت معصومه (سلام الله علیها) با نقل احادیث مربوط به ولایت و امامت حضرت علی (علیه السلام) و جانشینان بر حق ایشان و تبلیغ دین مبین اسلام، عموم را از حقایق الهی مطلع می ساخت.


این بزرگ بانوی عالمه، در جوار سراپا نور امامان معصومی چون حضرت موسی بن جعفر و علی بن موسی الرضا (علیهم السلام) توانست به عنوان یک دختر مجرد آن هم در شرایط سخت سیاسی و اجتماعی که هارون الرشید درست کرده بود، خویش را از ناپاکی ها دور نگاه دارد. همچنین وی، هم به خاطر انتساب به سه امام بزرگ شیعه و هم بخاطر دارا بودن ویژگی های شخصیتی بسیار بالا، الگویی بی بدیل در عفت و پاکدامنی است. وقتی جریان هجرت ایشان به قم برای زیارت تنها برادرش را می خوانیم، حتی یک نکته غیراخلاقی از ایشان در بین جمعیت همراه، مشاهده نمی شود. همین شخصیت مثبت و عفیفانه ایشان بود که حضرت رضا (علیه السلام) به ایشان لقب معصومه داد. چرا که از امام رضا (علیه السلام) روایت شده: «هر کس معصومه (سلام الله علیها) را در قم زیارت کند، همانند کسی است که مرا زیارت نموده است». [7] (سپهر، ناسخ التواریخ، ج3، ص68) شاید یکی از دلایل «معصومه» نامیدن این بانو، آن باشد که عصمت مادرش حضرت زهرا (سلام الله علیها) در او تجلی یافته است. در روایتی آمده که هنگام دفن حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) زمانی که به جستجوی شخصی قابل برای گذاشتن حضرت در داخل قبر بودند، ناگاه از جانب صحرا دو نفر نقاب دار پیدا شدند و همین که به نزدیک جنازه پاک و مطهر حضرت رسیدند، از مرکب خود پیاده شده و بر جنازه حضرت معصومه (سلام الله علیها) نماز خواندند و ایشان را در داخل خاک گذاشته و دفن کردند؛ که به احتمال قوی آن دو نفر امام رضا و امام جواد (علیهما السلام) بوده اند. [8] (ر.ک: اشتهاردی، معصومه فاطمه دوم، ص159)

حضرت معصومه (سلام الله علیها)، زیر سایه برادر به مقامات علمی و معنوی دست یافتند تا آنجا که حضرت رضا (علیه السلام) به ایشان لقب معصومه داد.


بالاترین جایگاه شفاعت، از آنِ رسول گرامی اسلام است که در قرآن کریم، از آن به «مقام محمود» تعبیر شده است. برای حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها که دختر نبوت و همسر امامت هستند نیز مقام شفاعت ذکر شده که شفاعت ایشان، گستره ای دارد بسیار وسیع و جهان شمول و می تواند همه اهالی محشر را فرا گیرد؛ همچنین برای حضرت معصومه (سلام الله علیهما) نیز مقام شفاعت در برخی روایت ذکر شده تا آنجا که به ایشان لقب شفیعه روز جزا داده اند. [9] (ر.ک: مسعودی، زندگانی و فضایل حضرت معصومه (علیها السلام)، ص35و36) بر همین اساس است که حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: «با شفاعت او، همه شیعیان ما وارد بهشت می شوند». [10] (ر.ک: مجلسی، همان، ج6، ص216)
همچنین در فرازی از زیارت نامه حضرت معصومه که از امام رضا (علیه السلام) نقل شده، آمده است: «ای فاطمه مرا در بهشت شفاعت کن.» [11] (همان، ج102، ص266)

نتیجه
حضرت معصومه (سلام الله علیها) به عنوان یک بانوی مجرد، از آنجا که به خاندان عصمت و طهارت وصل است، می تواند برای دختران مسلمان الگویی به تمام معنا باشد. رفتار محبت آمیز ایشان با پدر و برادر عزیزش، برخورد وی با نامحرم و حفظ حجاب و عفت، ارتقا سطح علمی ایشان در کنار خانواده و حفظ شخصیت مؤمنه خود در تمام مراحل زندگی، همه و همه نشانگر یک بانوی بافضیلتی است که برای همنوع خودش، می تواند بهترین الگو و سرمشق قرار بگیرد.


--------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1- ر.ک: زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهر کلام، تهران، مؤسسه امیرکبیر، بی تا، ص162.
2- ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، امالی صدوق، تهران، کتابچی، 1376، ص234.
3- ر.ک: مستنبط، سیدنصرالله، کشف اللئالی، بیروت، بی نا، بی تا.
4- رک: حسینی، جواد، حضرت معصومه در دفاع از امامت: فصل نامه کوثر، ش71، ص62.
5- حسون، محمد، اعلام النساء المؤمنات، تهران، اسوه، 1421ق، ص577.
6- روایت مزبور به حدیث «فاطمیات» مشهور است. چون جز دو تن از کسانى که در سلسله آن وجود دارند، بقیه «فاطمه» نام دارند. ر.ک: رازى، محمد شریف، گنجینه دانشمندان، قم، اسلامیه، 1351، ج1، ص16و17.
7- مَن زارَ المَعصومة بِقُم کَمَن زارَنی؛ سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، هران، اساطیر، 1377، ج3، ص68.
8- رک: اشتهاردی، محمد، معصومه فاطمه دوم، دوم، قم، اخلاق، 1380، ص159.
9- رک: مسعودی، فرید، زندگانی و فضایل حضرت معصومه (علیها السلام)، دوم، قم، دلیل ما، 1390، ص35و36.
10- رک: بحارالانوار، ج6، ص216.
11- یا فاطمة اشفَعی لی فِی الجنة؛ بحارالانوار، ج102، ص266.

« برای مطالعه قسمت دوم مقاله اینجا کلیک بفرمایید »

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر