در روایات مختلف امام رضا علیه السلام از ائمه با تعابیر مختلف نام برده است که به یازده مورد از آنها اشاره می کنیم1- آیات خداوندمحمد بن عاصم گفت: حضرت...

  امامت در کلام امام رضا علیه السلام

امامت در کلام امام رضا علیه السلام

در روایات مختلف امام رضا علیه السلام از ائمه با تعابیر مختلف نام برده است که به یازده مورد از آنها اشاره می کنیم

1- آیات خداوند
محمد بن عاصم گفت: حضرت رضا علیه السّلام به من فرمود: شنیده ام تو با واقفى مذهبان می نشینى. عرض کردم: آرى فدایت شوم، من با آنها نشست و برخاست دارم ولى مخالف عقیده آنهایم. فرمود: با آنها منشین. خداوند می فرماید: «وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آیاتِ اللَّهِ یُکْفَرُ بِها وَ یُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ إِنَّکُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ / قرآن را بر شما نازل نموده که هر گاه شنیدید انکار آیات خدا را می کنند و آنها را به باد مسخره می گیرند با آنها منشینید تا وارد مطلب دیگرى شوند اگر با آنها بنشینید مانند ایشان خواهید بود» (نساء/ 140) منظور از آیات در این آیه جانشینان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است که واقفه منکر آنهایند.
(رجال الکشی/ إختیار معرفة الرجال / النص ص: 457 / فی الواقفة ...).

2- اولی الامر
روایت اول:
ابان گفت خدمت حضرت رضا علیه السّلام رسیده از آیه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ / اى کسانى که ایمان آورده اید! اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر خدا و صاحبان امر را» (نساء/ 59) پرسیدم. فرمود: اولى الامر، علی بن ابى طالب علیه السّلام است بعد سکوت نمود چون سکوت امام به طول انجامید عرض کردم: پس از علی بن ابى طالب علیه السّلام چه کس؟ فرمود: حسن علیه السّلام. باز سکوت کرد گفتم: بعد که؟ فرمود: حسین. گفتم: پس از حسین علیه السّلام؟ فرمود: على بن الحسین و سکوت نمود پیوسته هر امام را نام می برد سکوت می کرد تا من سؤال را تکرار مى کردم تا تمام آنها را نام برد. (تفسیر عیاشی ج 1 ص 251 تفسیر سوره نساء آیه 59).

روایت دوم:
محمد بن احمد به استادش از امام رضا علیه السلام از پدرانشان از امام باقر علیهما السّلام روایت کرده اند که آن جناب فرمود: رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله وصیّت کرد و سفارش نمود مردم را به پیروى از علىّ و حسن و حسین علیهم السّلام، سپس درباره آیه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ/ اى گروه مؤمنین، خدا و پیغمبرش و اولى الأمر را نیز اطاعت کنید» (نساء/ 59)، فرمود: مقصود ائمّه از أولاد علیّ و فاطمه علیهم السّلام می باشند تا روز رستاخیز. (عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص: 131 ح 14).

3- وارثان کتاب
احمد بن عمر گوید: از امام رضا علیه السلام تفسیر آیه : «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ/ آنگاه این کتاب را به کسانى که از میان بندگان خود انتخاب کرده ایم، به ارث دادیم. بعضى از ایشان به خود ستم کنند و بعضى معتدلند و بعضى به اذن خدا بسوى نیکی ها شتابانند» را پرسیدم، فرمود: مقصود اولاد فاطمه علیها السلام هستند، سابق بالخیرات: امام است، و مقتصد امام شناس است، و ظالم به نفس: آنکه امام را نشناسد. (کافی چاپ إسلامیه ج 1 ص 214 باب فی أن من اصطفاه الله من عباده ..... ح1).

4- صادقان
ابن أَبى نصر می گوید از امام رضا علیه السلام تفسیر آیه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ/ از خدا بپرهیزید و با صادقان باشید» (توبه/ 120) را پرسیدم، فرمود: صادقان همان ائمه اند و آنها که طاعت آنها را بى تردید باور دارند و تصدیق کنند. (کافی چاپ إسلامیه ج 1 ص 208 باب ما فرض الله عز و جل و رسوله ص من الکون مع الأئمة ع ..... ح2).

5- عباد الرحمن
سلیمان بن جعفر گفت از حضرت ابو الحسن در مورد آیه: «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً وَ الَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِیاماً/ بندگان خاص خداوند رحمن، آنها هستند که با آرامش و بى تکبر بر زمین راه مى روند و هنگامى که جاهلان آنها را مخاطب سازند به آنها سلام مى گویند (و با بى اعتنایى و بزرگوارى مى گذرند). آنها کسانى هستند که شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قیام مى کنند» (فرقان/ 63 و 64) پرسیدم. فرمود آنها ائمه هستند که از راه رفتن خود روى زمین بیمناک هستند.

6- مورد حسد مردم
روایت کرده اند که ابو الحسن الرضا علیه السلام در تفسیر آیه : «أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ/ یا حسد مى ورزند به مردم براى اینکه خدا چیزى از فضل خود به آنان داده » (نساء/ 54) فرمود: مائیم که محسود مردم واقع شده ایم. (کافی چاپ إسلامیه ج 1 ص 206 / باب أن الأئمة ع ولاة الأمر... ح 2).


7- محل امن
عبد اللَّه رمانى از حضرت رضا از پدرش از جدش حضرت صادق علیهم السّلام نقل می کند که فرمود: یک نفر که قرآن تفسیر می کرد پیش من آمد. امام به او فرمود: تو فلانى نیستى؟ نامش را برد گفت: چرا. فرمود: تو قرآن تفسیر می کنى؟ گفت: آرى. پرسید: این آیه را چگونه تفسیر می کنى: «وَ جَعَلْنا بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ الْقُرَى الَّتِی بارَکْنا فِیها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ / میان آنها و سرزمینهایى که برکت داده بودیم شهرها و آبادیهاى آشکار قرار دادیم، و فاصله هاى متناسب و نزدیک مقرر داشتیم (و به آنها گفتیم) شبها و روزها در این آبادیها در امنیت کامل مسافرت کنید. (سبأ/ 18) گفت: منظور بین مکه و منى است.
حضرت صادق علیه السّلام به او فرمود: آیا در آنجا ترس و دزدى هست؟ گفت: آرى .
فرمود: چگونه محلى را خداوند می فرماید امن است در حالی که ترس و دزدى در آن وجود دارد؟ عرض کرد: پس چیست؟ فرمود: منظور از آیه ما خانواده هستیم شما را به «ناس» تعبیر کرده و ما را به «قریه».
گفت: فدایت شوم در قرآن آیه اى به من نشان دهید که منظور از «قریه» مردم باشد.
حضرت صادق علیه السّلام فرمود: مگر خداوند نمی فرماید: «وَ سْئَلِ الْقَرْیَةَ الَّتِی کُنَّا فِیها وَ الْعِیرَ الَّتِی أَقْبَلْنا فِیها/ (براى اطمینان بیشتر) از آن شهر که در آن بودیم سؤال کن و نیز از آن قافله که با آن آمدیم بپرس » (یوسف/ 82) بگو ببینم آیا از در و دیوارها باید بپرسد یا از مردم؟ و خداوند مى فرماید: «وَ إِنْ مِنْ قَرْیَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِکُوها قَبْلَ یَوْمِ الْقِیامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوها عَذاباً شَدِیداً/ هیچ آبادى در روى زمین نیست مگر اینکه ما آن را قبل از روز قیامت هلاک مى کنیم، یا به عذاب شدیدى گرفتار مى سازیم » (إسراء/ 58) آیا عذاب شوندگان مردم هستند یا در و دیوارها؟ (تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة ص 461).

8- مساجد خداوند
علی بن ابراهیم قمی از حسین بن خالد نقل مى کند که حضرت رضا علیه السلام در تفسیر آیه : «وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً/ مساجد از آن خدا است، در این مساجد احدى را با خدا نخوانید» (جن/ 18). فرمود: «مساجد» ائمه اند. و در باره آیه «حَتَّى إِذا رَأَوْا ما یُوعَدُونَ/ تا زمانى که آنچه را که به آنها وعده داده شده ببینند» (جن/ 24) فرمود: آنچه به کافران وعده می دهند حضرت قائم و امیر المؤمنین علیهما السلام است، که در رجعت مى آیند. (تفسیر قمی، ج 2، ص: 390).


9- پیمان مؤمنان با ائمه علیهم السلام
حسن بن محبوب گوید: از امام رضا علیه السلام تفسیر قول خداى عز و جل را پرسیدم «وَ لِکُلٍّ جَعَلْنا مَوالِیَ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ وَ الَّذِینَ عَقَدَتْ أَیْمانُکُمْ / براى هر کدام موالى مقرر ساختیم نسبت بدان چه پدر و مادر و خویشان بجا گذارند و آن کسانى که پیمان شما با آنها بسته است» (نساء/ 33) امام فرمود: همانا مقصود ائمه علیهم السلام هستند که خدا عهد شما را به آنها بسته است. (کافی چاپ إسلامیه ج 1 ص 216 باب أن القرآن یهدی للإمام ..... ح 1).


10- علم الهی معصومین علیهم السلام
تمیم قرشىّ از حسن بن جهم روایت کرده که گفت: روزى به مجلس مأمون وارد شدم و حضرت رضا علیه السّلام در آنجا بود، و علماى علم کلام و فقهاء از هر فرقه و طائفه اى در آن مجلس بودند، یکى از آنان از حضرت سؤال کرده گفت: یا ابن رسول اللَّه! به چه دلیل امامت براى مدّعى آن ثابت مى شود؟ امام فرمود: به نصّ و دلیل، سائل پرسید دلالت امام در چیست؟
فرمود: در علم و دانش و مستجاب شدن دعاى او، گفت: دلیل خبر دادن شما به چیزهائى که بعدا واقع مى شود به چه چیز است؟ فرمود: از راه آن علم معهودى که از رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله به ما رسیده است (مراد صحیفه جامعه است)، سائل گفت: به چه چیز از نیّات قلبى مردم آگاهى می یابید؟ فرمود: مگر تو این فرمایش پیامبر را نشنیده اى: «اتقوا فراسة المؤمن فإنه ینظر بنور اللَّه/ از فراست و هوش مؤمن بپرهیزید که در پرتو نور خدا نگاه مى کند»
عرض کرد: چرا.
فرمود: هر مؤمنى داراى فراست و هوشیارى مخصوصى است که به نور خدا مى بیند، به اندازه ایمان و مقدار بینش و دانش خود می بیند.
خداوند آنچه بین تمام مؤمنین منتشر نموده براى ائمه علیهم السلام همه آنها را داده و در قرآن فرموده است: «إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ / در این داستان نشانه هایى است براى افراد با هوش» (حجر/ 57) اولین متوسم، پیامبر اکرم صلى اللَّه علیه و آله و سلم بود، سپس علی بن ابی طالب بعد از او حسن و حسین علیهما السّلام و بعد ائمه از نژاد حسین علیه السّلام تا روز قیامت ... (عیون أخبار الرضا علیه السلام ج 2 ص 200 باب 46: ما جاء عن الرضا ع فی وجه دلائل الأئمة ع ... ح 1).

11- واقفیها
بکر بن صالح گفت: از حضرت رضا علیه السلام شنیدم می فرمود: مردم در باره این آیه چه می گویند؟ عرض کردم: فدایت شوم کدام آیه؟ فرمود: این آیه «وَ قالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ یَداهُ مَبْسُوطَتانِ یُنْفِقُ کَیْفَ یَشاءُ/ و یهود گفتند دست خدا به زنجیر بسته است!، دستهایشان بسته باد و بخاطر این سخن از رحمت (الهى) دور شوند! بلکه هر دو دست (قدرت) او گشاده است هر گونه بخواهد مى بخشد» (مائده/ 64) گفتم: در تفسیر آن اختلاف دارند.
فرمود: من می گویم این آیه درباره واقفیها نازل شده آنها می گویند بعد از موسى بن جعفر، امامى نیست خداوند سخن آنها را رد می کند و می فرماید: دستهاى خدا گشاده است. دست در باطن قرآن، امام است، منظور اشاره به این اعتقاد آنهاست که می گویند: پس از موسى بن جعفر امام نیست. (رجال الکشی/ إختیار معرفة الرجال، النص، ص: 457 فی الواقفة ...).
یادداشت: مهدی سیدمرادی


مطالب مرتبط