امام حسین (علیه السلام)، از ولادت تا شهادت

در همان مجلس امام حسین (علیه السلام) با خواندن آیه استرجاع، فرمانروایی یزید را خاتمه اسلام معرفی کردند و بعد به طرف حرم پیامبر با هدف آگاه سازی مردم از بیعت نکردن خویش...

  امام حسین (علیه السلام)، از ولادت تا شهادت

نجمه سادات امیری، کارشناسی ارشد تاریخ تمدن ملل اسلامی و پژوهشگر مدرسه علمیه حضرت خدیجه (سلام الله علیها)

چکیده
با بررسی تاریخ اسلام و سیره ی ائمه معصوم (علیهم السلام) بعد از رحلت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) عظیم ترین عامل پایداری اسلام در طول 1400 سال، قیام و شهادت امام حسین علیه السلام می باشد. در این مقاله سعی بر آن است به بررسی اوضاع و شرایط زمان امامت سومین پیشوای عالم، حسین بن علی (علیهما السلام) پرداخته شود تا علت قیام این بزرگوار روشن گردد. و شناختی اگر چه مختصر، اما جامع ارائه گردد.
واژگان کلیدی: قیام، محرم، امام حسین (علیه السلام)، مکه، حکومت.

مقدمه
نسیم گرم کویر خبر از ورود کاروان سیر الی الله را می دهد، که بوی علی و فاطمه (علیهما السلام) را به همراه دارد. بار دیگر دنیای کفر، سیاهی ظلمش را گسترده است و ذوالفقار علی (علیه السلام) باید که از نیام فرزندش درآید تا درب قلعه کفر ویران گردد.
با سقیفه بود که منبع وحی را کفن پیچ، دسیسه ابلیس کردند و از اسلام چیزی جز لقلقه زبان نماند؛ و زهر را به جام ابوذرها و مقدادها و سلمان ها ریختند تا بتوانند فتنه ریاست را بر دوش خود گذارند. در آن شهرِ آشوب و تاریکی و جولان ابلیس، بار دیگر نور خداوند حرکت کرد و در وادی کربلا، دین رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را احیاء کرد و آب روشنی را بر چهره منکران زمان پاشید.

1.
از ولادت تا امامت
نور ولادتِ گنجینه ای از گوهرهای آسمانی، چنان رونقی به خانه امیرالمؤمنین و همسرش (علیهما السلام) عطا کرد که تجلی عشق بود و زیبایی خورشید، لقب مبارکش سیدالشهداء شد و کنیه اش ابوعبدالله و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نام حسین (علیه السلام) را به او هدیه کرد و فصلی از رشادت ها آغاز شد.
حسین بن علی (علیهما السلام) مانند برادر بزرگوارش بخشی از کودکی را نزد پدر بزرگوارش از منبع سرشار معارف اسلامی بهره مند شد و در کنار پدر و مادر در فعالیت های اجتماعی اهل البیت (علیهم السلام) شرکت داشت؛ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به ایشان و برادرش امام حسن مجتبی (علیه السلام) لقب سید جوانان اهل بهشت دادند. (ابن جوزی، تذکره الخواص، ص211؛ طبرسی، زندگانی چهارده معصوم (علیهم السلام)، ص51؛ مجلسی، حیات القلوب، ج3، ص358)
فعالیت امام حسین (علیه السلام) در وقایع بعد از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و خلفای سه گانه شبیه برادرش امام حسن (علیه السلام) بود و در زمان حکومت پدر تحت امر ولایت امام علی (علیه السلام) قرار داشت و دوش به دوش پدر و برادر بودند.
در دوره امامت امام حسن مجتبی (علیه السلام)، امام حسین (علیه السلام) به طور کامل مطیع امام زمان خویش بوده و در صلح، هیچ مخالفتی، چه نظری چه عملی با امام حسن (علیه السلام) از ایشان مشاهده نشده است، همه شاهد اطاعت و خویشتن داری حسین بن علی (علیهما السلام) بودند. (دینوری، ابوحنیفه، اخبار الطوال، ص22؛ شیخ مفید، الارشاد، ج2، ص332؛ قمی، منتهی الامال، ص386)

در دوره امامت امام حسن مجتبی (علیه السلام)، امام حسین (علیه السلام) به طور کامل مطیع امام زمان خویش بوده و در صلح، هیچ مخالفتی، چه نظری چه عملی با امام حسن (علیه السلام) از ایشان مشاهده نشده است.


2. عملکرد امام حسین (علیه السلام) قبل از مرگ معاویه
امام حسین (علیه السلام) در شرایطی به امامت رسیدند که معاویه سیاست ظاهرنمایی و قداست زدایی از حکومت حضرت علی (علیه السلام) را با جعل حدیث، ردّ فضایل، لعن بر سر منبرها و خطبه ها دنبال می کرد؛ فرمان به انحراف دین می داد ولی چهره ای دینی به خود می گرفت و تمام تلاش او وارونه نشان دادن ایدئولوژی اسلام بود و بس.
معاویه علیه مخالفان خود در عراق، سیاست محدود کننده ای را اعمال و آنها را از بیت المال محروم کرد؛ و تنها درب بیت المال بر روی موافقان وی باز بود. دست اندازی بر حقوق و اموال عمومی مردم مسلمان و خصوصاً مریدان علی (علیه السلام) را حق مسلّم خود می دانست و با پول غصبی از مردم، حکومت را نگه می داشت و محافظت می کرد. عداوت وی و خاندانش با پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام) ریشه دار و با سابقه بود. (شریف قرشی، زندگانی امام حسین (علیه السلام)، ترجمه حسین محفوظی، ج2، ص196)
معاویه برای رسیدن به اهداف خود از عقاید جبر و مرجئه حمایت کرد. (رک: ادیب، زندگانی تحلیلی پیشوایان، ص103) و با استفاده از چنین فرصتی به کشتن یاران حضرت علی (علیه السلام) اقدام می کرد، او بدین روش، زمینه را برای موروثی کردن خلافت آماده کرد و طرح ولایت عهدی یزید را در دستور کار خود قرار داد.
مردم بعد از صلح حسن بن علی (علیهما السلام) چهره معاویه را شناختند و دریافتند که تنها خط رهبری شایسته خط اهل بیت (علیهم السلام) است. اما بی ارادگی عمومی بر جامعه غلبه یافته بود و مردم به دنبال عافیت طلبی و گریز از جنگ بودند و قدرت اعتراض از ایشان گرفته شده بود.

مردم بعد از صلح حسن بن علی (علیهما السلام) چهره معاویه را شناختند و دریافتند که تنها خط رهبری شایسته خط اهل بیت (علیهم السلام) است.


3. حسین بن علی (علیه السلام) و هدایت فرهنگی و سیاسی جامعه اسلامی
امام حسین (علیه السلام) در مقطع سیاسی دوران برادرش همان پایبندی به صلح و مدارا و درگیر نشدن با حکومت وقت را پیشه کردند، در مدینه با برگزاری مجالس علم و تفسیر در جوار حرم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، با تحریف و بدعت ها مقابله می کردند و نشر علوم و معارف جزء اقدامات ایشان بود.
سازماندهی حرکت های اعتراض آمیز یاران و شیعیان و سنت امر به معروف، زمینه های آماده سازی توسط حسین بن علی (علیهما السلام) بود و با نوشتن نامه یا ایراد سخنرانی، موضع گیری خود را علیه معاویه مشخص کرده بودند. (ابن قتیبه، الامامه و السیاسة، ص 179-182)
در حج سال 57 (ﻫ.ق) طی یک سخنرانی کوبنده و افشاگرانه و با تشریح بدعت ها و خیانت های ضد اسلامی حکومت معاویه و بیان شخصیت واقعی او از صحابه و تابعان و بزرگان جامعه، دعوت کردند که در برابر تهاجم فرهنگی امویان به مقابله برخیزند. (طبرسی، احتجاج، ج2، ص 296؛ مجلسی، جلاء العیون، ص455-456؛ حسین جلالی، سیره و سیمای امام حسین (علیه السلام)، ص126-128)
امام حسین (علیه السلام) در هر فرصتی برای آماده سازی مردم استفاده می کردند. دعای عرفه ایشان گواه بر این مهم است، اگر چه ظاهر دعا و راز و نیاز و نیایش به درگاه خداوند بی نیاز است؛ اما در آن راز و رمز مبارزه و قیام علیه سلطه گری مورد عنایت قرار گرفته است، در واقع این دعا زیر ساخت پنهان رفتار عاشورا است.

4. حسین بن علی (علیهما السلام) بعد از مرگ معاویه
بر اثر سیاست های معاویه، امام حسین (علیه السلام) با چهار جریان مردمی روبرو شدند: (ر.ک: ادیب، همان، ص 106-110)
4-1. گروهی که در پی توطئه های معاویه، بی اراده شده و قادر به واکنش و اعلام اعتراض نبودند. اگر چه واقعیت سیاستِ مکارانه معاویه را درک می کردند.
4-2. گروهی تنها به منافع خود فکر می کردند و فساد و انحراف بنی امیه را هم حس نمی کردند.
4-3. گروهی فریب حکومت اموی در آنان مؤثر افتاده بود و حکومت صحابه را دلیل بر قانونی بودن حکومت معاویه می دانستند.
4-4. آخرین گروه هم، صلح را، تنها راه امام حسین (علیه السلام) برای مقابله با شرایط می دانستند.

امام حسین (علیه السلام) در هر فرصتی برای آماده سازی مردم استفاده می کردند. دعای عرفه ایشان گواه بر این مهم است.


معنویت گرایی رو به افول بود، روح آرمان خواهی و ظلم ستیز در جامعه رفته بود. خطر ارتجاع و بازگشت به دوره جاهلیت، اجتماع مسلمانان را تهدید می کرد و در این شرایط یزید بعد از معاویه بر مسند حکومت سوار شده و درصدد برآمد حکومت خود را با تأیید به مشروعیت برساند، بنابراین به حاکم مدینه دستور داد تا از امام حسین (علیه السلام) بیعت بگیرد. (ابن قتیبه، الامامه و السیاسه، ص217؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج2، ص177-178) اما امام حسین (علیه السلام) با حضور قدرتمندانه در مجلس مدینه، موضع گیری خود را علیه معاویه و عدم سازش با یزید اعلان کرد (ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج5، ص13-14؛ شیخ مفید، ارشاد، ترجمه محمد باقر ساعدی خراسانی، ص373-374) و سیاست مُدارا را کنار گذاشتند و با بیان جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) و ذکر فضایل ایشان و ویژگی های اخلاقی یزید، علت بیعت نکردن خود را بیان کردند. (شیخ مفید، همان، ص373-374؛ عماد طبری، مناقب الطاهرین، ج2، ص575-574) در همان مجلس امام حسین (علیه السلام) با خواندن آیه استرجاع، فرمانروایی یزید را خاتمه اسلام معرفی کردند و بعد به طرف حرم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با هدف آگاه سازی مردم از بیعت نکردن خویش و طلب یاری خدا حرکت کردند و قبل از خروج از مدینه طی وصیّتی به برادرش محمد بن حنفیه علت خروج خود را تبیین نمودن که شامل:
1- علت خروج از مدینه طلب راحتی و زیادی حشمت و ایجاد فساد در بلاد و ظلم بر بندگان خدا نیست.
2- هدف، اصلاح امّت جدم و برگرداندن آنان از طریق ضلالت و گمراهی، امر به معروف و نهی از منکر و رفتار به سیره جد و پدرم می باشد. (عبدالرزاق، مقتل الحسین، ترجمه محمد مهدی عزیز اللهی، ص58 - 59)

هدف، اصلاح امّت جدم و برگرداندن آنان از طریق ضلالت و گمراهی، امر به معروف و نهی از منکر و رفتار به سیره جد و پدرم می باشد.


5.
وداع با مدینه
امام حسین (علیه السلام) در 28 رجب سال 60 ﻫ.ق از مدینه خارج شدند و به سوی مکه حرکت کردند. (طبرسی، اعلام الوری، ص435؛ ابن جوزی، شرح حال و فضایل خاندان نبوت (علیهم السلام)، ترجمه محمد رضا عطایی، ص329) ایشان در این سفر خاندان مبارکشان را به همراه خود بردند و از شاهراه حرکت کردند؛ اما پس از اقامت در مکه با مشاهیر اقوام و قبایل دیدار و شرایط خود را برای ایشان تشریح کردند؛ همین هنگام از سوی کوفیان نامه هایی مبنی بر بیعت ایشان دریافت کردند و به آن ها پاسخ دادند. (ابن اعثم کوفی، همان، ج5، ص27-30؛ دینوری، اخبارالطول، ص278؛ قمی، در کربلا چه گذشت، ترجمه آیت الله کمره ای، ص109) در پی نامه ها به جهت آگاهی از صدق یا کذب آنان، مسلم بن عقیل را به کوفه فرستادند. (ابن اعثم کوفی، همان، ج5، ص31-32؛ دینوری، اخبارالطول، ص279-278؛ سماوی، سلحشوران طف، ص38)

6. حرکت به کوفه
امام حسین (علیه السلام) که خطر ترور مخفیانه توسط نیروهای یزید را احساس می کردند، در روز ترویه از مکه به عراق حرکت و پس از ایراد خطبه راهی کوفه شدند. (شیخ مفید، همان، ص67-68)
ایشان در این خطبه محورهای زیر را ترسیم فرمودند:
1- حقیقت مرگ و جایگاه آن در حیات انسان
2- پیش بینی شهادت خود و حتمی بودن قضای الهی و رضا دادن به آن
3- اشتیاق به لقاء الله، علت و شرط همراهی با کاروانش.

وقایع بستن راه توسط حر و ممانعت از تغییر مسیر، (محدثی، موسوعه عاشورا، ص83) علت استقرار حسین بن علی (علیهما السلام) در کربلا گردید و خبر شهادت دو سفیر ایشان (مسلم و قیس) هدف را بر امام حسین (علیه السلام) و یارانش مُسلّم کرد.
امام حسین (علیه السلام) برای احیاء اصول دین به میدان رفته بودند؛ بنابراین در برخورد با سپاهیان حر به اصول انسانی پایبند بودند؛ امام (علیه السلام) می کوشید برای هدایت سپاه مقابل، از هر فرصتی بهره گیرد. به امر ایشان، سپاه حر و چهارپایان آن ها را سیراب شدند. (ابن اعثم کوفی، همان، ص878)
سپاه حر نماز را با امامت حسین بن علی (علیهما السلام) اقامه کردند. (شیخ مفید، همان)

امام حسین (علیه السلام) برای احیاء اصول دین به میدان رفته بودند؛ بنابراین در برخورد با سپاهیان حر به اصول انسانی پایبند بودند.


7.
حضور در کربلا
سرانجام کاروان حسین (علیه السلام) در کربلا فرود آمد و مرگ با عزت را بر زندگی با ذلت برگزید. امام با استناد به کلام پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) کربلا را برای یاران خود توصیف کردند.
امام (علیه السلام) آمد تا روح اسلام را در جان مرده مردمان بدمد و آن ها را از ذلّت برهاند و در هر فرصتی مردگان بی روح را به حقیقت دین فرا می خواند؛ بارها به عمر بن سعد هشدار دادند و با خطبه ها، کوفیان را خطاب قرار دادند تا شاید کرامت انسانی آنها احیاء و از حقارت و ذلت نجات یابند اما بر دل سنگ آنها، کارآمد نبود. (شیخ مفید، همان، ج2، ص997-98)
هنگام رویارویی نظامی فرا رسید، سپاه امام آماده شد؛ خیمه ها به هم متصل و اطراف آن خندق حفر گردید. (همان، ص95) یک شب مهلت برای اقامه نماز و دعا و احیای اسلام و شاید فرصتی برای نجات گروهی از ضلالت به سوی نور.
در طول جنگ، امام (علیه السلام) با سیره عملی و با سیره جنگی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، اخلاق نوینی سرشار از معنویت و فضایل پدید آوردند. ایشان پس از شهادت یاران بر سر بالین آنها حضور یافته و تکریمشان می کردند.
در بحبوحه جنگ نماز روز عاشورا، قیام انقلابی لقاء الله بود که توسط امام (علیه السلام) به تصویر کشیده شد. توصیه به صبر و مقاومت، درس حسین (علیه السلام) به بانوان حرم بود، تا سکّان داری امت به دست علی بن حسین (علیهما السلام) برسد و اسرار امامت بر ایشان عرضه گردید.

در طول جنگ، امام (علیه السلام) با سیره عملی و با سیره جنگی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، اخلاق نوینی سرشار از معنویت و فضایل پدید آوردند. ایشان پس از شهادت یاران بر سر بالین آنها حضور یافته و تکریمشان می کردند.


8. شاخصه های سیره حسین بن علی (علیهما السلام)
• تفکیک مرز بین حق از باطل
• احیای آرمان گرایی در جامعه و پاسداری از معنویت
• ترجیح مرگ با عزت بر زندگی ذلیلانه
• احیای روحیه شهادت طلبی
• شکسته شدن قداست قابیل های امویان با تبیین قداست علوی

نتیجه
حرکت ائمه معصوم (علیهم السلام) و شیوه و سیره هر کدام از ایشان، نشان از شناخت دشمن زمان و بررسی مقتضیات زمان و انجام اعمال خاص جهت حفظ اسلام که به عنوان ودیعه ای از جانب خداوند به رسول مکرم خود و از ایشان به ائمه معصوم (علیهم السلام) است.
با بررسی سیره این بزرگواران الگوی حرکتی ما در جامعه امروز مشخص می گردد که با توجه به شناخت دشمن و شناسایی وضعیت فرهنگی جامعه می توان توطئه های دشمن را شناسایی کرده و رفتار و حرکت ظاهری آنان جهت نفوذ در فرهنگ و سیاست ما باعث غفلت ما نگردد.

فهرست منابع
1. احتجاج، طبرسی، احمد بن علی، ترجمه بهزاد جعفری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1381.
2. اخبارالطوال، دینوری، ابوحنیفه، ترجمه صادق نشاط، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، بی تا.
3. الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، مفید، محمد بن محمد، بیروت، مفید، ۱۴۱۴ ق.
4. اعلام الوری باعلام الهدی، طبرسی، فضل بن حسن، قم، آل البیت، ۱۴۱۷ق.
5. الامامة و السیاسة، ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، تحقیق خلیل المنصور، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1418ق.
6. تاریخ یعقوبی، یعقوبی، احمد بن اسحاق، بیروت، بی نا، بی‌تا.
7. تذکرة الخواص، ابن جوزی، ترجمه محمدرضا عطائی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۹.
8. حیات القلوب، مجلسی، محمد باقر، قم، سرور، ۱۳۸۴.
9. در کربلا چه گذشت، قمی، عباس، ترجمه آیت الله کمره ای، تهران، اسوه، 1386.
10. زندگانی امام حسین (علیه السلام)، شریف قرشی، باقر، ترجمه حسین محفوظی، قم، بنیاد معارف اسلامی، 1380.
11. زندگانی تحلیلی پیشوایان، ادیب، عادل، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1388ش.
12. زندگانی چهارده معصوم (علیهم السلام)، طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه عزیزالله عطاری، تهران، کتاب فروشی اسلامیه، 1377.
13. سلحشوران طف، سماوی، محمد بن طاهر، قم، زائر، 1381.
14. سیره و سیمای امام حسین (علیه السلام)، حسین جلالی، محمدرضا، تهران، اساطیر، 1383.
15. الفتوح، ابن اعثم کوفی، محمدبن علی، قم، انوار الهدی، 1424ق.
16. محدثی، جواد، موسوعه عاشورا، بیروت، دار الرسول اکرم (صلی الله علیه و آله)، 1418ق.
17. محمدباقر، مجلسی، جلاء العیون‏، قم، سرور، ۱۳۸۲.
18. مقتل الحسین (علیه السلام)، مقرم، عبدالرزاق، ترجمه محمد مهدی عزیز الهی کرمانی، قم، نوید اسلام، ۱۳۸۱.
19. مناقب الطاهرین، طبری، عمادالدین، تهران، سازمان چاپ و انتشارات‏، ۱۳۷۹.
20. منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل، قمی، عباس، قم، دلیل ما، ۱۳۷۹.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر