در کنار ذلت و حقارت رضاخان در برابر بیگانگان، ظلم او به ملت ایران و چپاول سرمایه های ملی حتی از سوی مورخان غربی نیز مورد اشاره قرار گرفته است. کسی که به زور بسیاری از زمین های مرغوب را در سراسر ایران به نفع خود مصادره کرد.

 املاک نجومی

املاک نجومی

با یکی از یزرگترین زمین خواران تاریخ معاصر ایران آشنا شوید. کسی که از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب، زمین های مرغوب را بنام خود ثبت کرد. کسی که می خواست همه ایران را قباله خود کند. در بیان احوالات او همین کافی است که ثروتمندترین پادشاه آسیا شناخته شده است.

این موضوع در دوران رضاخان، به قدری مشهود است که موارد فراوانی در اسناد وزارت خارجه آمریکا به آن پرداخته است و ما اینجا برخی از این زوایای کمتر دیده شده در این دوران از تاریخ معاصر ایران اشاره می کنیم.

بزرگترین ملاک جهان

در طول بیست سالی که #رضاخان دیکتاتور ایران بود، نواحی وسیعی از کشور را که شامل 7000روستا، آبادی و مرتع می‌شد به تملک شخص خود درآورد.طبق نقشه‌ای که سفارت آمریکا در سال 1954 برای نمایش پراکندگی املاک پهلوی و بررسی فروش آن‌ها از سال 1952 به بعد تهیه کرد، رضاخان نواحی وسیعی از شمال و غرب کشور ( عملا همه لرستان و بخش عظیمی از شمال خوزستان) را به تملک خود درآورده بود که متعاقبا به پسرش رسید.
به عقیده هارت، رضاشاه در سال 1932 بزرگترین ملّاک جهان بود. هارت حدس می‌زند که رضاشاه در این رویا به سر می‌برد که عرض و طول املاکش به صدها مایل برسد وتا چشم کار می‌کند در مالکیت او باشد.1

عاشق پول شمردن

هارت به جزئیات خرید ملکی از سوی رضاشاه اشاره شده که به شرح زیر است:
«شاه آدم پول دوستی است؛ ولی گویا فقط عشق شمردن آن را دارد، چون از وافورش که بگذریم، اهل ریخت و پاش و خوشگذرانی نیست. به جرئت می‌توانم بگویم که در سال 1930 نزدیک به 2 میلیون دلار به املاکش اضافه کرد. بزرگترین‌شان یک قطعه زمین بسیار قیمتی در شمال ایران بود که از حاجی معین‌التجار بوشهری خرید. البته بوشهری هیچوقت دستش به 350 هزارتومان که بابت ثمن معامله تعیین شده بود نرسید.»2

صاحب2167 روستا

در سال 1320 ش پس از خروج رضا‌شاه از ایران، یکی از وکلای دوره‌ سیزدهم مجلس شورای ملی به نام مؤید احمدی در جلسه‌ مجلس اعلام کرد:
«رضا‌شاه صاحب 44 هزار مستغل و 70 میلیون ریال پول نقد در بانک ایران می‌باشد.
درآمد‌ سالانه‌ رضا‌شاه به 700 میلیون تومان می‌رسید که از این مبلغ هر ساله 60 میلیون تومان (تقریباً معادل 25 میلیون دلار آمریکا در آن زمان) به خارج منتقل می‌شد... شمار روستاهایی که رضا‌شاه در مدت سلطنت تصاحب کرد، بالغ بر 2167 پارچه به شرح ذیل است:
فارس: 19 پارچه با 200 خانوار، کرمان: 191 پارچه با 4250 خانوار، آذربایجان غربی: 115 پارچه با 6365 خانوار، تهران:‌ 428 پارچه با 4424 خانوار، گیلان و مازندران: 1241 پارچه با 32878 خانوار و... جمع کل روستاها: 2167 پارچه، جمع کل خانوار: 49116
او در ادامه با احتساب متوسط هر خانوار، شمار افرادی را که درآمدشان به جیب شاه می‌رفت، بالغ بر 254585 نفر می‌داند.» 3

44000سند بنام یک نفر

در مهر ماه 1310 ش، قانون مستغلات انتقالی و خالصه؛ در دی ‌ماه 1312 ش قانون فروش خالصات؛ در فروردین 1304 ش و 1316 ش قانون مربوط به خالصات خوزستان و در آبان ماه 1316 ش قانون فروش خالصات اطراف تهران به تصویب رسید و به مرحله‌ اجرا گذاشته شد. در نتیجه‌ این قوانین، تمرکز شدید زمین‌ در جهت خاندان پهلوی و زمین‌داران بزرگ انجام گرفت (26 هزار ده به 37 خانواده تعلق داشت).
به این ترتیب،‌ مجموع زمین‌هایی که به رضا‌خان انتقال یافت، با اقدامات ثبتی بهنام او ثبت و برای آن‌ها سند مالکیت رسمی صادر شد. در کل، در دوره‌ 17 ساله‌ سلطنت او، بالغ بر 44000 سند مالکیت به نام او صادر شد. 4

تمام مزارع برای ذات همایونی

یکی از افسران ارتش رضاشاه که مدتی سمت بازرسی اداره کل املاک شمال را داشته می‌نویسد: «سرلشکر محمود آقا انصاری مرد شرافتمند و متدین‌دارای تحصیلات علوم دینیه و از نزدیکان رضاشاه، سالها پیش و در آستانه شروع خرید املاک از طرف #شاه روزی به دربار احضار شد، رضاشاه به ایشان می‌گوید: در اتاق دیگر شیخ عبدالحسین نجم‌آبادی سر دفتر اسناد رسمی مشغول تنظیم سندی است. بروید آن سند را که در حال تنظیم است، مطالعه کنید و چنانچه ایرادی دارد به نویسنده آن تذکرات لازم را بدهید. سرلشکر محمود انصاری پس از بازدید و مطالعه سند مراجعت نموده و می‌گوید: تنظیم سند در جریان و بدون عیب و نقص است؛ ولی خواستم به عرض برسانم خرید املاک مزروعی به نام شاهنشاه چه مواردی دارد، رضاشاه نسبت به سرلشکر انصاری متغیر شده می‌گوید: عجب این چه حرفی است می‌زنی؟ در این مملکت من حق داشتن مزرعه‌ای نزدیک تهران را ندارم که روزهای تعطیل را در آن به استراحت بپردازم؟ سرلشکر پاسخ می‌دهد: تمام مزارع و دهات مال ذات همایونی است. از آن به بعد سرلشکر انصاری مغضوب و از دربار رانده شد. در عوض سرلشکر خدایارخان پس از خرید اولین ملک مزروعی رضاشاه را تحریک و ترغیب به ازدیاد املاک نمود.»5

12141000000متر مربع

پس از تبعید رضاشاه درباره تلاش‌های وی در بدست آوردن ثروت‌های عظیم سر و صدای زیادی برخاست و این موضوع یعنی فراهم آوردن آن همه ثروت با ادعای او در مورد میهن دوستی و اظهاراتش در مورد تواضع و فروتنی شاخصه‌اش مغایرت داشت. در سال 1930 حساب شخصی او در بانک ملی یکصد هزار تومان دارایی را نشان می‌داد؛ اما زمانی که کشور را ترک کرد، این مبلغ به شصت و هشت میلیون تومان رسیده بود و به علاوه وی صاحب املاک به وسعت 12141000000متر مربع بود.6

نصیحت شاهانه

رضاخان همه فرماندهان نظامی خود را متحول کرد، بدون آنکه یک ریال از جیب خود بدهند، دستشان را در چپاول اموال مردم بازگذارند و به آنها می‌گفت: « املاکی برای خود تهیه کنید.» آنها هم املاک زیادی بیشتر در اطراف تهران برای خود تهیه کردند و این اموال برای آنها تقریباً مجانی تمام می‌شد. 7

یکی از ثروتمندترین ها

در کتاب «از قاجار به پهلوی» نوشته محمدقلی مجد، که به فارسی هم ترجمه شده‌است، منطبق بر اسناد وزارت خارجه #آمریکا، آمده‌است: «رضا شاه هنگام کناره‌گیری از سلطنت یکی از ثروتمندترین مردم جهان بود. بر اساس بایگانی وزارت خارجه ایالات متحده، وی نزدیک به ۵۰ میلیون دلار در بانک تهران، ۱۸ میلیون دلار در بانک‌های نیویورک و حداقل ۱۰۰ میلیون دلار در بانک‌های لندن ذخیره کرده بود. وی همچنین مقادیر نامشخصی در بانک‌های سوییس سرمایه‌گذاری کرده بود. وی به بهانه خرید تسلیحات، عواید حاصل از فروش نفت ایران را به حساب شخصی خود در این بانک‌ها واریز می‌کرد که این وجوه بخش اعظم مبالغی را که ذکر کردیم شامل می‌شود». این سرمایه جدا از موارد متعدد تصاحب زمین توسط رضاخان است.

------------------------------

پی نوشت

1و2-دکتر مجد، رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، هارت، گزارش شماره1031مورخه 29ژانویه 1932و گزارش شماره 282 مورخه 1ژانویه 1931.

3و4-محمود طلوعی، پدرو پسر ناگفته های زندگی در روزگار پهلوی، نشر علم، ص245 و نعمت الله قاضی، علل سقوط حکومت رضاشاه ص136-137و140

5- درخشان، علی اکبر، خاطرات، آمریکا، چاپ سریلند1986، ص246

6- ویلبر دونالد، رضاشاه پهلوی، ترجمه میهن دخت صبا، ص245

7- حسین فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، انتشارت اطلاعات، ص63


مطالب مرتبط