مأمون پرسید: معناى این آیه را برایم بگوئید: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا/ سپس کتاب را به عنوان ارث به کسانى از بندگانمان که آنان را برگزیده بودیم...

  بندگان برگزیده خداوند (قسمت اول)

بندگان برگزیده خداوند (قسمت اول)

مأمون پرسید: معناى این آیه را برایم بگوئید: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا/ سپس کتاب را به عنوان ارث به کسانى از بندگانمان که آنان را برگزیده بودیم دادیم» (فاطر/ 32) ریّان بن صلت‏ گوید: حضرت رضا علیه السّلام به مجلس مأمون در مرو حاضر شد. در آن مجلس عدّه ‏اى از علماى عراق و خراسان حضور داشتند، مأمون گفت: معناى این آیه را برایم بگوئید: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا/ سپس کتاب را به عنوان ارث به کسانى از بندگانمان که آنان را برگزیده بودیم دادیم» (فاطر/ 32) علماء گفتند: مراد خداوند تمامى امّت است، مأمون گفت: یا ابا الحسن نظر شما چیست؟ حضرت فرمود: با آنان هم عقیده نیستم، بلکه به نظر من: مراد خداوند عترت طاهره پیامبر بوده است، مأمون سؤال کرد: چطور نظر خداوند فقطّ عترت بوده، نه امّت؟ حضرت فرمودند: زیرا اگر مراد تمام امّت باشد، همگى آنان باید اهل بهشت باشند، زیرا خداوند مى‏فرماید: «فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ/ بعضى از آنان به خود ستم مى‏کنند و بعضى میانه‏رو هستند، و بعضى دیگر به اذن خدا در خیرات پیش قدمند و از دیگران سبقت مى‏گیرند، این است فضل بزرگ» (فاطر/ 32) سپس همه را اهل بهشت قرار داده و فرموده: «جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها یُحَلَّوْنَ فِیها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ.../ بهشتهاى دائمى که به آن وارد می‌شوند و دست بندهاى طلا به آنان مى‏دهند...» (فاطر/ 33) پس وراثت مختصّ عترت طاهره است نه دیگران.
عترت طاهره
مأمون گفت: عترت طاهره چه کسانى هستند؟ حضرت فرمود: همان کسانى که خداوند آنان را در کتابش این گونه وصف نموده: «إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً/ خداوند فقط مى‏خواهد پلیدى را از شما اهل بیت دور کرده، شما را پاک و مطهّر نماید» (احزاب/ 33) و آنان همان کسانى هستند که پیامبر صلى اللَّه علیه و آله در باره‏شان فرموده: «إنّی مخلّف فیکم الثّقلین کتاب‏ اللَّه و عترتی اهل بیتی الا و إنّهما لن یفترقا حتّى یردا علىّ الحوض، فانظروا کیف تخلفونی فیهما، ایّها النّاس لا تعلّموهم فإنّهم أعلم منکم/ من دو چیز گرانبها را که کتاب خدا و عترتم یعنى اهل بیتم را در میان شما باقى مى‏گذارم. آن دو از یک دیگر جدا نخواهند شد تا در حوض بر من وارد شوند، ببینید بعد من در مورد آن دو چه مى‏کنید؟ اى مردم به آنان چیزى نیاموزید زیرا آنان از شما دانشمندترند».
فرق بین عترت و امت
علما گفتند: اى ابا الحسن آیا عترت همان آل است، یا شامل افراد دیگرى مى ‏گردد؟ حضرت فرمودند: آنان همان آل هستند، علما گفتند: از رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله روایت شده است که فرمودند: امّت من آل من هستند، و این حدیث را صحابه به سند مستفیض (یعنى روایتى که از طرق مختلف نقل شده) و غیر قابل انکارى نقل کرده‏اند که: آل محمّد صلى اللَّه علیه و آله امّت اویند. حضرت فرمودند:
بگوئید ببینم آیا صدقه (زکات واجب) بر آل حرام است؟ گفتند: بله، حضرت فرمودند: آیا صدقه بر امّت حرام است؟ گفتند: خیر، حضرت فرمودند: این فرق بین آل و امّت است، آخر شما را کجا مى‏برند؟ آیا از قرآن روى‏گردان شده‏اید؟ یا از حدّ تجاوز نموده‏اید؟ آیا نمى‏دانید که مسأله وراثت و طهارت در مورد برگزیدگان هدایت یافته است نه دیگران؟ گفتند: از کجا این مطلب را مى‏فرمائید یا ابا الحسن؟ فرمود: از این آیه: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً وَ إِبْراهِیمَ وَ جَعَلْنا فِی ذُرِّیَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَ الْکِتابَ فَمِنْهُمْ مُهْتَدٍ وَ کَثِیرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ‏/ نوح و ابراهیم را فرستادیم و در نسل آن دو نبوّت و کتاب را قرار دادیم، بعضى از آنان هدایت یافته‏اند و بیشترشان فاسقند» (حدید/ 26) در نتیجه وراثت پیامبرى و کتاب، مختصّ به هدایت یافتگان است نه فاسقین، آیا نمى‏دانید وقتى نوح از پروردگارش درخواست کرد و گفت: «رَبِّ إِنَّ ابْنِی مِنْ أَهْلِی وَ إِنَّ وَعْدَکَ الْحَقُّ وَ أَنْتَ أَحْکَمُ الْحاکِمِینَ‏/ خدایا پسرم جزء خانواده من است و وعده تو نیز حقّ است و تو بهترین حاکم‏هائى» (هود/ 45) و این بدین جهت بود که خداوند عزّ و جلّ به او وعده داده بود که او و خانواده‏اش را نجات دهد و خداوند در جواب فرمود: «قالَ یا نُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صالِحٍ فَلا تَسْئَلْنِ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّی أَعِظُکَ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْجاهِلِینَ‏/ اى نوح! او از خانواده تو نیست، زیرا کار او کارى است ناشایست، پس چیزى را که نمى‏دانى از من درخواست نکن، تو را نصیحت مى‏کنم که از جمله نادانان نباشى» (هود/ 46).
مأمون پرسید: آیا خداوند عترت را بر سایر مردم برترى داده است؟
حضرت فرمودند: خداوند عزّ و جلّ فضل عترت را بر سایر مردم در کتابش شرح داده است، مأمون گفت: در کجاى قرآن است؟ حضرت فرمودند: در این آیه: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِینَ ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ‏/ خداوند آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برگزید، آنان نسلى هستند که از یک دیگر مى‏باشند و خداوند شنوا و داناست» (آل عمران/ 33 و 34) و در جاى دیگر مى‏فرماید: «أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى‏ ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنا آلَ إِبْراهِیمَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْناهُمْ مُلْکاً عَظِیماً/ آیا مردم به خاطر فضیلتى که خداوند به آنان داده است، حسد مى ‏ورزند؟ ما به آل ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به آنان پادشاهى بزرگ عطا نمودیم» (نساء/ 54) سپس بعد از این آیه خطاب را به سایر مؤمنین متوجّه نموده مى‏فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ‏/ اى کسانى که ایمان آورده‏اید! از خدا اطاعت کنید و از پیامبر و اولى الأمر اطاعت نمایید» (نساء/ 59) یعنى همان کسانى که آنان را با کتاب و حکمت قرین کرده و بخاطر آن دو، مورد حسادت واقع شده‏اند، پس‏ منظور از آیه «أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى‏ ما آتاهُمُ اللَّهُ... » اطاعت از برگزیدگان و پاکان است و پادشاهى در این آیه، همانا اطاعت از ایشان است.
ادامه دارد....
(عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏1، ص: 228 تا 240 باب 23 ذکر مجلس الرضا ع مع المأمون فی الفرق بین العترة و الأمة).
یادداشت : مهدی سید مرادی



قسمت دوم: بندگان برگزیده خداوند





مطالب مرتبط