تمام آیات قرآن توحید محور هستند

در آستانه فرا رسیدن رحلت جانسوز پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا (ع) توفیق حاصل شد تا در خدمت استاد فیض آبادی پژوهش گر قرآن...

  تمام آیات قرآن توحید محور هستند

در آستانه فرا رسیدن رحلت جانسوز پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا (ع) توفیق حاصل شد تا در خدمت استاد فیض آبادی پژوهش گر قرآن در تفسیر هدایتی رسیده و سوالاتی را از ایشان بپرسیم در آستانه فرا رسیدن رحلت جانسوز پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا (ع) توفیق حاصل شد تا در خدمت استاد فیض آبادی پژوهش گر قرآن در تفسیر هدایتی رسیده و سوالاتی را از ایشان بپرسیم که در ادامه به محضر همه علاقمندان علوم قرآنی و قرآن پژوهان تقدیم می داریم.

استاد محترم، ضمن تسلیت به محضر شما و تشکر از این که وقتتان را در اختیار ما قرار دادید، به طور مختصر خودتان را معرفی نموده و بفرمایید چه چیزی سبب شد تا در حوزه تفسیر قرآن به طور گسترده ای به فعالیت پژوهشی بپردازید؟
بسم الله الرحمن الرحیم
بنده هم متقابلا فرا رسیدن رحلت جانسوز پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع) را به شما و همه مسلمانان تسلیت عرض می کنم. بنده محمد علی فیض آبادی هستم. تحصیلاتم را در دانشگاه علوم اسلامی رضوی در رشته علوم قرآن و حدیث گذراندم و در حال حاضر هم در حوزه مشغول پایان نامه سطح 4 معادل دکتری در دانشگاه هستم. کار بر روی مباحث قرآنی را همزمان با ورود به دانشگاه یعنی از سال 79 شروع کردم و چون عشق و علاقه شدیدی به قرآن داشتم به صورت سماجت واری به اساتید می چسبیدم و همانند پشه ای که به انسان می چسبد، به اساتید می چسبیدم و اطلاعات می گرفتم و به سادگی رها نمی کردم. در این سال ها از وجود اساتید بزرگی همچون آیه الله معرفت ، آقای دکتر حجتی، آقای دکتر مهدوی راد و... بهره بردم و نکته مهم این بود که دغدغه و گمشده ای در تفسیر قرآن داشتم. گاهی اوقات با خود می اندیشیدم: این که می گویند قرآن کتاب هدایت است چگونه این کار را انجام می دهد و کاربرد قرآن در جامعه بشری چیست؟ اگر بچه من گریه می کند، قرآن برای ساکت کردن این بچه، چه دستوری دارد؟ در عرصه ازدواج و خانواده چه دستوراتی دارد؟ در آن زمان چون علاقه زیادی به روان شناسی داشتم، در دوره های تخصصی ان ال پی و یا در دوره های تخصصی خانواده شرکت می کردم و سوالات زیادی در ذهن من بود. به همین منظور مطالعه زیاد می کردم تا به این نتیجه رسیدم که قرآن کتابی است که باید کاربردی باشد و چون هدفش هدایت بشر است، باید وارد زندگی بشر گردد و همان طوری که روان شناسان در مسایل به صورت دقیق مطالعه می کنند و نتیجه می گیرند، در قرآن هم باید به همین صورت وارد شد و موضوعا ت را به صورت دقیق تری بررسی کرد؛ لذا به سراغ تفسیر کاربردی و هدایتی رفتم و شاید این نوع نامگذاری نیز توسط خود من انجام شد. برای نمونه وقتی سوره ناس را نگاه می کنیم می بینیم که سوره ناس زمانی نازل شد تا گره ای از زندگی مسلمانان باز کند. همین طور هر آیه ای از قرآن که نازل شد، درصدد بود تا فرهنگی را ساماندهی کند و یا یک رذیله اخلاقی و معضلی را از بین ببرد که اتفاق افتاد. مثلا هنگامی که یهودیان و مسیحیان برای خود قبله ای داشتند و مسلمانان هم به سمت کعبه نماز می خواندند، این سبب ایجاد اختلاف شده بود، لذا آیه 177 سوره بقره نازل شد که می فرماید: « لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِکَةِ وَ الْکِتابِ وَ النَّبِیِّینَ و...» تا این مشکل را حل کند. حالا در زمان حال حاضر، ما باید بررسی کنیم و ببینیم چه مشکلی با این آیه حل می شود. یا مثلا زمانی که داستان قرآنی حضرت یوسف (ع) نازل شد، چه باری را از دوش پیامبر(ص) در اداره جامعه اسلامی برداشت؟ حالا باید دوباره بررسی کنیم و ببینیم این آیات بر اساس فضای نزول و قواعد تفسیر چه آثار و نتایجی داشته است و باز بررسی کنیم و ببینیم که امروزه چگونه می توان در جامعه اسلامی از این آیات بهره برداری کرد. این نیازها را چگونه باید از قرآن استخراج کرده و پاسخ دهیم؟ پس این یک نوع نگاه بود که ما بررسی کنیم و ببینیم که در آن زمان چه اثری داشته و ما اثر آن آیه را در جامعه پیاده کنیم، اما از طرفی دیگر، جوامع هر روز که زمان پیش می رود، دچار بحران های جدیدی می شوند و ما نیازمند راهکارهای جدید فرهنگی هستیم.
این نیازها را چگونه باید از قرآن استخراج کنیم و پاسخ بدهیم؟
در زمان نزول قرآن و در عصر بعثت، کامپیوتر، تلگرام و بازیهای اینترنتی وجود نداشت، اما امروز خانواده ها با این وسایل درگیر هستند، حال ما چگونه و از کجای قرآن ، برای این موارد راه حل و پاسخ تهیه کنیم. تجمل گرایی در خانواده ها و خصوصا در بین خانم ها زیاد شده و .. این ها از معضلات روز جامعه است که باید با قرآن درمانش کنیم. ما معتقدیم که در سیستم تربیتی، آموزشی و مدیریتی ما، هر جا نقطه کور و گرهی وجود دارد، قرآن می تواند جواب دهد، اما متاسفانه ما هنوز این هنر را نداریم و فقط کلی گویی می کنیم. به همین منظور ما آمدیم و این کار را انجام دادیم.
ما با توجه به این 2 نوع نگاه به سراغ قرآن می رویم . در تفسیر هدایتی ما 5 کار را انجام می دهیم:
محتوای آیه را در می آوریم. باید ببینیم که چند نکته دارد؟ این آیه مخاطبش کیست؟ مثلا وقتی حضرت یعقوب با یوسف که جوانی نابغه، پاک و دارای استعدادهای ویژه صحبت می کند، چگونه صحبت می کند و وقتی می خواهد با برادران ناتنی یوسف که از مادر جدا هستند و افرادی بخیل ، حسود و خطرناکند صحبت کند، چگونه مطالب را بیان می کند. این یعنی مخاطب شناسی که در آن تغییرات سنی، میزان ایمان، مختصات روحی و روانی و مشکلات فرد و طرح آینده مخاطب مورد بررسی قرار می گیرد. اینها همه را استخراج می کنیم. بعد بررسی می کنیم که این آیات را قرآن برای مخاطب با چه قالبی می گوید. در قرآن ، در حدود 120 قالب برای ابلاغ بیان شده است. پس باید بررسی کنیم که :
1. آیه مورد نظر ما چه می گوید؟
2. با چه محتوایی می گوید؟
3. در چه قالبی و با چه اصولی می گوید؟
4. به چه مخاطبی می گوید؟
5. چرا می گوید و هدفش چیست؟
ما باید با این 5 زاویه به سراغ قرآن برویم و از قرآن نیازهای جامعه را استخراج کنیم.

بفرمایید برای تفسیر کاربردی و هدایتی، از چه منابعی می توانیم استفاده کنیم؟
تمام تفاسیر ما همه محتوایی است. منابع تفاسیر معمولا یا قرآن است و یا حدیث و یا عقل و یا قرائن تاریخی که با نقل می آید و یا عرفان . چون الان گرایش های تفسیری 4 تا هستند؛ گرایش های نقلی، قرآن به قرآن، عقلی و عرفانی. ما در بحث محتوا کار زیاد دیده ایم. البته هنوز جای کار هست؛ اما نسبت به قالب ها باید کار بیشتری انجام شود. مثلا بررسی کنیم که این آیه مورد نظر در چه قالبی اعم از قصه یا تمثیل یا پرسش و پاسخ ارائه شده؟ مخاطب شناسی هم که از آیه معلوم است و هدف یابی هم متناسب با آیات استخراج می شود.
در اینجا به 5 پایه نیاز داریم. یک پایه را مفسرین گفته اند، البته به صورت ناقص که بقیه اش را باید خودمان استخراج کنیم. مثلا تفسیر اصولی دارد که چند نمونه از آن را عرض می کنم. این اصول عبارتند از:
1. همه آیات قرآن یک وجه مشترک دارند و آن این است که تمام آیات قرآن توحید محور هستند. مثلا در ریزترین مسائل خدا را می توان مشاهده کرد. برای نمونه، در ازدواج و در خانواده و در عواطف و شهوت، اگر دقیق بررسی شود، مشخص می شود که شما باید در دایره توحید گام برداری. قرآن می فرماید ازدواج کن، روزی را خدا می دهد، اگر دعوایی اتفاق افتاد، خدا آشتی می دهد، پس از ازدواج بچه می خواهی، از خدا بخواه.
2. اصل فراسو نگری قرآن. قرآن کتاب جامعه شناسی و روان شناسی صرف نیست. قرآن کتاب تاریخ نیست. کتاب علوم سیاسی نیست؛ بلکه کتاب هدایت است. در هدایت شما همه را با هم می بینید. قرآن در حالی که مسایل فردی و رفتاری را ذکر کرده، به مسایل اقتصادی، عبادی، معنوی، اجتماعی و سیاسی هم توجه نموده و همه را با هم تلفیق نموده و یکی می کند؛ بنابراین اگر کسی قرآن را تنها از جنبه روان شناسی یا جامعه شناسی و یا کلامی و یا اقتصادی و... تفسیر می کند، تفسیرش ناقص است چون میزان ارتباط این موضوعا ت را با هم بررسی نکرده و این ها باید مشخص شود.
مثلا ما مبحثی داریم که در تفاسیر کار نشده است. ما می گوییم هر آیه ای نازل شده تا حرکتی در جامعه ایجاد کند. هر آیه محرکی دارد، هر آیه موضوعی دارد؛ مثلا آیه 220 سوره بقره، این آیه موضوعی دارد و تمام شاخه های مرتبط را گفته و نتیجه گیری کرده است. بنابراین اگر ما همان آیه 220 سوره بقره را در جامعه مطرح کنیم، پس باید همان نتیجه را بگیریم. ما یک چنین اصولی را داریم که در کنار تفاسیر دیگر کم کم به بار می نشیند. مثلا در بحث رفتار سازی، شما از کجا می فهمید که فلان شخص آدم خوبی است یا بد؟ فعل های رفتاری همه در قرآن، با فعل مضارع آمده اندکه اسم فاعلند و دلالت بر دوام دارند. برای نمونه، اگر شخص فیض آبادی طبق آیه «یمشون علی الارض هونا» همیشه عمل می کند و رفتارش همیشگی است، پس این آدم خوبی است. اما اگر یک بار است، این ملاک ارزیابی خوبی نیست. چرا؟ چون قرآن می گوید: «لا تمشون فی الارض مرحا» مستانه راه نرو، «ان الله لا یحب کل مختال فخور» مختال یعنی آدمی که فکر می کند که خیلی بزرگ است. فخور هم کسی است که می خواهد خود را به جامعه نشان بدهد. بعبارت دیگر، عقده اجتماعی دارد. پس این آیه آمده تا ما را هدایت کند و یک رفتار خوب و دایمی داشته باشیم.

اگر بخواهیم از آیات قرآن در بحث تجمل گرایی استفاده کنیم، از چه آیات کاربردی و چگونه باید بهره برداری کنیم ؟
من در دو مطلب بگویم. یکی بحث تجمل گرایی زنان پیغمبر(ص) بودکه آیه نازل شد که اگر زندگی دنیایی با تجملات را می خواهید، پیامبر را رها کنید و بروید و دیگری زمانی که قارون در جامعه رفت و آمد می کرد «فخرج علی قومه» می گوید: قارون با زینت و تجمل می آمد، ما دو نوع واکنش از مردم را می بینیم؛ برخی حسرت می خورند. این عده کسانی بودند که بدنبال زندگی دنیایی بودند و عده ای دیگر که علم داشتند، می گفتند: ثواب الهی بهتر است. نتیجه این که اگر ما می خواهیم ریشه تجمل گرایی را در جامعه بکنیم باید بدانیم تا زمانی که مردم بدنبال تجملات و دنیا گرایی هستند، باید روی اندیشه آنها کار کنیم. رفتارهای ما همیشه بر خواسته از احساسات ماست و احساسات ما برخواسته از اندیشه های ما، شما هر جا می خواهید رفتار را درست کنید باید احساسات یا همان هیجانات یا اخلاق را درست کنید و تمام این ها به اندیشه بر می گردد؛ پس تمام آنهایی که ذکر خیرشان دنیا خواهی است و عاشق دنیا هستند؛ این ها دنبال تجملات هستند. اما اگر فرد آخرت محور باشد و بداند آنچه ارزش است، ثواب و رضای الهی است، تمام اینها از بین می رود. برای نمونه در مساله ازدواج، جوانی که تجمل گراست و می گوید باید پول و خانه و تالار باشد تا ازدواج کنم، حال اگر این جوان عاشق یک پسر خیابانی یا دختر خیابانی شد، حاضر است به خاطر او از تمام این ها بگذرد، حتی از پدر و مادر و عزیزترین افرادش هم می گذرد. ببینید اگر این محبت کاذب، این قدر می تواند همه آن تجملات را له کند؛ پس اگر محبت الهی و عشق به خدا ایجاد شود، براحتی می تواند با همه مشکلات کنار بیاید و قید همه مادیات را بزند، زیرا اگر انسان برای خدا زندگی کند، همه این تجملات را کنار می گذارد. ما آمده ایم تا سیستم های هدایتی را که در قرآن برای تغییر رفتار است، از قرآن استخراج کنیم و از صفر تا صد آن را نیز درآورده ایم؛ مثلا 10 تا 12 سیستم داریم و مشخص است که از کجا شروع کنیم و به کجا ختم کنیم تا بتوانیم به نتیجه برسیم.
ادامه دارد....
مصاحبه کننده: قاسم کهندل

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر