در تربیت کودکان اگر از روش های سخت گیرانه و اشتباه استفاده شود، ممکن است باعث از بین رفتن خلاقیت در کودکان شود. لذا باید با تربیت صحیح و شناخت راه های پرورش ...

  رشد خلاقیت در کودکان

رشد خلاقیت در کودکان

جلیله صالحی، پژوهشگر سطح 2 مدرسه علمیه حضرت خدیجه سلام الله علیها

چکیده:
همه والدین دوست دارند فرزندان خلاق و خوش فکری پرورش دهند. پرورش خلاقیت کودکان در دنیای امروزی نقش مهمی در آینده آنها خواهد داشت. والدین می توانند با از بین بردن موانع رشد خلاقیت در محیط اطراف کودکان و به کارگیری روشهای مؤثر برای پرورش خلاقیت، کودک خود را برای آینده ای روشن آماده کنند.
واژگان کلیدی: خلاقیت، رشد، پرورش، تخیل، کودک.

1. خلاقیت در کودکان
خلاقیت، شکل کنترل شده یا محدود شده ای از تخیل است. خلاقیت های افراد نه تنها برای زیبایی ظاهری، بلکه به خاطر نتایج نهایی که در بر دارد به کار برده می شود. این نتیجه نهایی معمولاً شکلی به خود می گیرد که دیگران نیز می توانند آن را ببینند. [1] همه والدین دوست دارند فرزندان خلاق و خوش فکری پرورش دهند. پرورش خلاقیت کودکان در دنیای امروزی نقش مهمی در آینده آنها خواهد داشت، انسان های خلاق راه حل های جدید برای مشکلاتشان پیدا می کنند به همین دلیل شادتر هستند و در زندگی موفق ترند. اما سؤال این است که چگونه خلاقیت را پرورش دهیم؟
خلاقیت ممکن است خلق یک نقاشی، یک لباس، یک قطعه کوچک موسیقی یا پختن یک غذای جدید باشد. به واسطه خلاقیت، شخص می تواند به پیشرفت های انسانی خود بیافزاید، همچنین افرادی که دارای قوه تخیل زیادی هستند نسبت به کسانی که فاقد خلاقیت هستند، معمولاً به پیشرفتهای بیشتری در زندگی نائل می شوند. خلاقیت حتی در سنین کودکی نیز خود را نشان می دهد. [2]
همه افراد باهوش الزاماً خلاق نیستند. افراد خلاق، پیرامون خود را نوع دیگری می بینند. آنها برای حل مسائل به راه های همیشگی و همگانی رجوع نمی کنند و دیدشان به همه آنچه دور و بر ماست با بقیه تفاوت دارد. [4] هر یک از روش های پرورش خلاقیت کودکان به تقویت یک یا چند بخش از خلاقیت کمک می کند. [5]

پرورش خلاقیت کودکان در دنیای امروزی نقش مهمی در آینده آنها خواهد داشت، انسان های خلاق راه حل های جدید برای مشکلاتشان پیدا می کنند به همین دلیل شادتر هستند و در زندگی موفق ترند.


پس اگر فرزند شما روحیه ای خلاقانه دارد، سرزنشش نکنید. نگویید تو با بقیه فرق داری. از دستش عصبانی نشوید و به جای همه این کارها تلاش کنید تا آنجا که می توانید خلاقیت او را پرورش دهید و از این که بچه بگوید حوصله اش سر رفته، نباید ناراحت شوید. اتفاقا این لحظه همان بزنگاهی است که شما می توانید او را با کارهای جالب سرگرم کنید و خلاقیتش را پرورش دهید.[6] مطالعات روان شناسان درباره خلاقیت نشان داده است که خلاقیت نیز همانند سایر جنبه های انسان از الگویی پیروی می کند. به نظر آنها خلاقیت در اوایل زندگی و ابتدا در بازی کودک ظاهر می شود و به تدریج در جنبه های دیگر زندگی از قبیل کار، مدرسه، فعالیت های تفریحی و مشاغل تجلی می کند. [7]

2. ویژگی های کودکان خلاق
• کودکان خلاق اغلب با آب و تاب حرف می زنند. ذکر جزییات یک ماجرا و به تفضیل سخن گفتن می تواند نشانه قدرت خیال و تصور زیاد باشد.
• دقت و توجه شدید در گوش دادن، مشاهده کردن یا انجام دادن کاری دارند.
• شور و نشاط و مشغولیت های شدید جسمانی دارند.
• در صحبتهای خود از قیاس استفاده می کنند.
• عادت به وارسی منابع مختلف دارند.
• با دقت به اشیاء و پیرامون خود می نگرند.
• اشتیاق به صحبت کردن درباره کشفیات با دیگران دارند.
• توانایی ابداع بازی های جدید و تغییر در بازی ها دارند.
• کنجکاوی زیادی برای سر در آوردن از امور دارند.
• در گفتار خود جسارت زیادی دارند.
• سئوالات عجیبی طرح می نمایند. [8]

کودکان خلاق اغلب با آب و تاب حرف می زنند. ذکر جزییات یک ماجرا و به تفضیل سخن گفتن می تواند نشانه قدرت خیال و تصور زیاد باشد.


3. عوامل تسریع کننده ی رشد خلاقیت در کودکان
3-1. وقت: کودکان برای خلاق شدن وقت زیادی لازم دارند تا با افکار و مفاهیم درگیر شوند و با آنها بازی کنند و آنها را به اشکال نو و ابتکاری در آورند.
3-2. ترغیب و تشویق: کودکان برای خلاقیت و خلاق بار آمدن به تشویق و ترغیب نیاز دارند و انتقاد مانع خلاقیت ایشان می شود.
3-3. مواد: بدیهی است وجود مواد گوناگون مثلا کاغذ، خمیر و … برای تحریک خلاقیت در کودکان ضرورت دارد.
3-4. محیط محرک: محیط خانه و مدرسه باید با تشویق و راهنمایی کودکان در کاربرد مواد و اشیاء، خلاقیت ایشان را بر انگیزد.
3-5. روابط غیر انحصاری والدین کودک: والدینی که نه حامی افراطی و نه انحصارگر افراطی فرزند خود هستند، طبعا او را به استقلال و اتکای به خویش تشویق خواهند کرد و این دو تأثیر بیشتری در خلاقیت دارند.
3-6. روش های پرورش کودک: روش آزادمنشانه و آسان گیر در پرورش کودکان در خانه و مدرسه، خلاقیت را تسریع می کند، در صورتی که سختگیری از آن جلو گیری می کند.
3-7. فرصت کسب معلومات: خلاقیت در خلأ انجام نمی گیرد، بلکه مستلزم کسب معلومات است که زیر بنای خلاقیت بشمار می رود. [9]

4. موانع رشد خلاقیت در کودکان
• تحقیر کردن کودکان
• عدم وجود حس شوخ طبعی در محیط منزل
• تأکید بیش از حد والدین بر هوش و حافظه کودک
• ایجاد رقابت میان کودکان
• تأکید افراطی بر جنسیت کودک
• قرار دادن قوانین خشک و دست و پاگیر در منزل و محدودیت کردن بیش از اندازه کودک
• عدم آشنایی والدین با مفهوم واقعی خلاقیت
• انتقاد مکرر از رفتارهای کودک
• بیهوده شمردن تخیلات کودک
• عدم شناسایی علائق درونی کودک
• تحمیل نقش بزرگسال به کودک [10]

روش آزاد منشانه و آسان گیر در پرورش کودکان در خانه و مدرسه خلاقیت را تسریع می کند، در صورتی که سختگیری از آن جلو گیری می کند.


5. روش های پرورش خلاقیت کودکان
• حسن کنجکاوی در کودکان را پرورش دهید و برای کودکان فضای خلاقیت برانگیز ایجاد کنیم.
• به عقاید جدید و تازه کودکتان احترام بگذارید و به کودکان نشان دهیم که عقایدشان دارای ارزش است.
• کودکان را ترغیب کنیم تا به مطالعه و جست و جو در کتاب ها بپردازند.
• روحیه پرسش از خود در کودکان ایجاد کنیم، به گونه ای که به هر پدیده ای که می بیند، با دقت بنگرد و به طور مستمر از خود بپرسد، چه خواص و نظمی را دارا است.
• اعتماد به نفس را در کودکان تقویت کنید.
• برای ایجاد سؤالات تازه در ذهن کودکتان، او را راهنمایی کنید.
• از مراقبت ها و دخالت های بیش از حد در زندگی کودکان اجتناب کنید.
• در مورد کاربردهای مختلف یک وسیله خاص از کودکان سؤال کنید.
• کودک را همیشه از یک مسیر خاص به خانه نبرید.
• برای کودکان همیشه از یک نوع خاص خرید نکنید.
• اسباب بازی های ساده برای کودکان تهیه کنید.
• ساعات تماشایی تلویزیون و کار با وسایل الکترونیک را در برنامه روزانه کودکان به حداقل برسانید.
• اجازه دهید کودکان با گل بازی کنند.
• به کودکان حق انتخاب و تصمیم گیری بدهید.
• به کودکان مسئولیت بدهید.
• عادت های عجیب و دوستان تخیلی کودک را بپذیرید.
• به تمام سؤالات کودکان سریع پاسخ ندهید، بگذارید خودش راه حل و پاسخ را پیدا کند.
• از تأکید بر تصورات قالبی در خصوص جنسیت کودکان شدیداً خودداری نمایید.
• با کودک خود شوخ طبع و مهربان باشید. [11]

نتیجه:
خلاقیت در اغلب کودکان به صورت بالقوه وجود دارد و این از وظایف والدین و مربیان است که آن را در کودکان پرورش دهند. در تربیت کودکان اگر از روش های سخت گیرانه و اشتباه استفاده شود، ممکن است باعث از بین رفتن خلاقیت در کودکان شود. لذا باید با تربیت صحیح و شناخت راه های پرورش خلاقیت و استفاده از آنها در امر تعلیم و تربیت کودکان، باعث رشد و پرورش خلاقیت در آنها شویم، تا جامعه ای موفق و شاد در آینده داشته باشیم.

فهرست منابع:
1. اسلادر (خلاقیت) شناخت ویژگی های کودکان و برخورد مناسب با آنها، گریوز، گارگیلو، ترجمه مهدی قراچه داغی، چاپ دوم، بی جا، انتشارات پیک بهار، 1379.
2. بازی درمانی، علیرضا جعفری و فریبا جعفری، ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، 1389.
3. خبر گزاری ایسنا، مصاحبه با زاهد زرگر؛ روانشناس و مشاور تخصصی کودکان.
4. روان شناسی رشد با تأکید بر بهداشت روانی و راهکارهای تشخیصی و درمانی و تربیتی، ابوالقاسمی، شهنام، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، 1390.
5. مقاله توصیه هایی برای پرورش کودکان، هیئت تحریریه سایت تبیان، 1381.
6. مقاله خلاقیت و یادگیری در کودکان. برات، نگین، همشهری 29 مهر، 1382، ص 19.
7. مقاله راه های پرورش خلاقیت در کودکان، حاجی زاده، اعظم، 1391.
8. مقاله رشد خلاقیت در کودکان و جلوه های آن، جمعی از نویسندگان، بی تا.
9. مقاله روش های ترغیب و پرورش خلاقیت، محبوبی، محمد، بی تا.
10. مقاله روش های ایجاد خلاقیت در کودکان، هیئت تحریریه سایت جام جم، صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران، 11 تیر 1392.
11. مقاله ویژگی ها و رفتار های کودکان خلاق، گروهی از نویسندگان، بی تا.

--------------------------------
پی نوشت ها:
1 . مقاله توصیه هایی برای پرورش کودکان‌، 1381، tebyan.net.
2. حاجی زاده، اعظم، مقاله راه های پرورش خلاقیت در کودکان، 1391، kanoon.ir و سایت koodakcity .
3. مقاله توصیه هایی برای پرورش کودکان‌، 1381،tebyan.net .
4. مقاله روشهای ایجاد خلاقیت در کودکان، 11 تیر 1392، sara.jamejamonline.ir.
5. حاجی زاده، اعظم، مقاله راه های پرورش خلاقیت در کودکان، 1391،kanoon.ir و سایت koodakcity .
6. مقاله روش های ایجاد خلاقیت در کودکان، 11 تیر 1392، sara.jamejamonline.ir.
7. مقاله رشد خلاقیت در کودکان و جلوه های آن، daneshnameh.roshd.ir .
8. مقاله ویژگی ها و رفتار های کودکان خلاق، beytoote.com/ مصاحبه با زاهد زرگر در خبر گزاری ایسنا، روانشناس و مشاور تخصصی کودکان، / ر.ک : گریوز، گارگیلو، اسلادر (خلاقیت) شناخت ویژگی های کودکان و برخورد مناسب با آنها، ترجمه مهدی قراچه داغی، انتشارات پیک بهار، چاپ دوم: 1379.
9. مقاله رشد خلاقیت در کودکان و جلوه های آن ، daneshnameh.roshd.ir .
10. ر.ک: علیرضا جعفری و فریبا جعفری، بازی درمانی. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، اول، 1389 و شهنام ابوالقاسمی، روان شناسی رشد با تأکید بر بهداشت روانی و راهکارهای تشخیصی و درمانی و تربیتی، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران، ۱۳۹۰ و (shabestarnews.ir گردآوری محمد محبوبی)
11. ر.ک : برات، نگین، مقاله خلاقیت و یادگیری در کودکان. همشهری 29 مهر، 1382، ص 19/ مقاله روش های ترغیب و پرورش خلاقیت، labbaik.ir/ سلیمانی، افشین، کلاس خلاقیت، تهران: انتشارات انجمن اولیا و مربیان 1381.

برای مطالعه بیشتر :
1. kanoon.ir
2. koodakcity
3. sara.jamejamonline.ir
4. moshaverekoodak.ir
5. daneshnameh.roshd.ir
6. beytoote.com
7. shabestarnews.ir
8. tebyan.net


مطالب مرتبط