بسیج مفهومی قرآنی، والا و پرمعناست. مطالعۀ شاخصه های بسیجی تا اندازۀ زیادی این مفهوم سترگ را رونمایی خواهد کرد. بخشی از این شاخصه ها عبارتند از:آمادگی دفاعیآمادگى نظامى و...

  شاخصه های بسیجی در قرآن

شاخصه های بسیجی در قرآن

بسیج مفهومی قرآنی، والا و پرمعناست. مطالعۀ شاخصه های بسیجی تا اندازۀ زیادی این مفهوم سترگ را رونمایی خواهد کرد. بخشی از این شاخصه ها عبارتند از:
آمادگی دفاعی
آمادگى نظامى و دفاعى مسلمانان، اهرمی پیشگیرانه است که در دل دشمن هراس می اندازد و او را از نقشه های شیطانی اش باز می دارد.
از این رو قرآن آمادگی نظامی و تجهیزاتی را عامل ترساندن دشمن معرفی می کند. (انفال/60) این آمادگی آن قدر مهم و ضروری است که از یک سو خدای متعال بدان امر می کند (نساء/71) و از سوی دیگر، دشمن ناآمادگی تجهیزاتی مسلمانان را آرزو می کند. (نساء/102)
در دل نظام اسلامی باید یک نیروی دفاعىِ قادر، بیدار، مستحکم و آماده به کاری همیشه وجود داشته باشد. این همان روحیه‌ی بسیجی است. به بسیجی با این چشم نگاه کنیم، به روحیه‌ی بسیجی با این چشم نگاه کنیم؛ و این روحیه را هرچه می توانیم، زنده بداریم. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
پایبندی به ارزش ها
ارزش ها مفاهیم کلیدی هستند که دیگر فضایل را تحت پوشش قرار می دهند. از این رو جایگاه بنیادین آن ها اقتضا می کند که بیشتر مورد توجه و تأکید باشند تا لطمه ای به آن ها وارد نشود. آیۀ «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ ...» (هود/112) بدین حقیقت تأکید می کند که جهت حفظ مسیر مستقیم باید بر ارزش ها پیابند ماند. آغاز این مسیر، نقطۀ توحید است و استقامت و حفظ این نقطۀ محوری و کلیدی باعث می شود که انسان از درغلتیدن در مسیر انحراف رهایی یابد. (فضل الله، ‏12/139)
از جمله‌ی اساسی‌ترین کارهائی که بر عهده‌ی بسیج است و در بافت درونىِ هویت بسیج دخالت دارد، عبارت است از حمایت و دفاع از اصول مسلّم اسلامی. این هم در بیانات امام هست؛ اصول تغییرناپذیر اسلامی. اینجا بسیج، یک نقش فرادوره‌ای پیدا می کند. بسیج نگاه می کند که این حرکت عمومی انقلاب و نظام از مسیرِ درست منحرف نشود؛ مراقب است که انحراف به وجود نیاید؛ هر جا انحرافی مشاهده شد، بسیج در مقابل آن می‌ایستد. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
بصیرت
از دیگر ویژگی های بسیجی به ویژه در زمانۀ پرفتنه، بصیرت به معنای زمانه شناسی و آگاهی درست و دقیق از عناصر برجستۀ اثرگذار در زمانه است. قرآن با تأکید بر ارزش و جایگاه بصیرت (انعام/50)، عواملی چون آخرت‏اندیشى‏ ص/45 و 46)، توجه به آیات الهی (ذاریات/20 و 21)، توجه به امدادهای الهی (آل‏عمران/13 – حشر/2)، ایمان (اعراف/203)، تقوا (اعراف/201)، قرآن (اعراف/203) و یاد خدا (اعراف/201) را باعث ایجاد و تقویت بصیرت معرفی کرده است.
به فرمایش مقام معظم رهبری بصیرت یعنی این که جوانان عزیز ما بدانند، آگاهانه حرکت کنند و بدانند دنبال چه هستند. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
ارتباط با خدا
حفظ پیوند با خدا در کنار روابط بین الانسانی ضروری است. بگونه ای که در روابط بین الانسانی تعیین کننده خواهد بود. در بینش قرآن، پیوند با دستگاه الهی باعث رستگارى‏ (نور/51 و 52) و فرجام نیک‏ (نساء/59) خواهد شد.
مقام معظم رهبری از این شاخصۀ بسیجی به عنوان روح دیگر شاخصه ها یاد می کنند و سفارش می کنند که هرچه می توانید، ارتباط معنوی و شخصی خودتان با خداوند متعال را تقویت کنید؛ این خیلی باارزش است. این نگاه جوانانه‌ی شما، یک سخن گفتنِ از روی دل با خدا، یک استغفار، یک تهلیل و تکبیر، یک استغاثه، تضرع پیش پروردگار عالم از شما جوانها، آثار خیلی زیادی را بر جا می گذارد؛ این را فراموش نکنید. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
صبر
صبر و شکیبایی از مهمترین عناصر ضروری است که نبودش چرخ زندگی کمال گرا را کند و متوقف خواهد کرد. از این رو قرآن صبر را درخت پرباری می داند که برخی از ثمرات این درخت عبارتند از: آسان شدن سختیها (بقره/45)، اجتناب از اتّکا به ستمگران (هود/113)، اعتدال در انفاق (فرقان/67)، اجتناب از امور بیهوده (فرقان/72)، استحکام پیوندهاى اجتماعى (آل‏عمران/200)، اطاعت از خدا (انفال/46)، اقامۀ نماز (رعد/22)، امداد الهى (بقره/153)، انجام دستورهاى الهى (بقره/40)، ایمن ماندن از توطئه هاى دشمن (آل‏عمران/120)، دستیابى به رحمت الهى (نحل/110)، پایدارى بر پاکدامنى و اجتناب از آلودگى‏هاى جنسى (نساء/25)، موفقیّت و پیروزى در برابر مشکلات و ناملایمات (بقره/45)، اتّحاد و ابهت جامعه (انفال/46)، رستگارى (آل‏عمران/200)، شکر و سپاس (بقره/152) و راستى و صداقت (بقره/177).
از همین رو مقام معظم رهبری در اوامر خود خطاب به بسیجیان می فرمایند: خدای متعال چک سفیدی نداده است که شما چون برحقید، حتماً پیروز خواهید شد؛ نه، شما پیروز خواهید شد، چون برحقید، و چون ایستادگی می کنید. اگر بایستید، پیروز خواهید شد. ولی تا فرا رسیدن آن پیروزی نهائی، مبارزه، درگیری و چالش ادامه دارد. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
اخلاص
اخلاص به معنای خدامحوری و خداگرایی عنصری معنوی و باطنی است که در کنار عناصر لفظی و ظاهری، سهم ویژه ای در رشد و پیشرفت دارد.
اهمیت این عنصر بگونه ای است که آیۀ «بَلى‏ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ» (بقره/112) اجر کار مخلصانه را به خود پروردگار نسبت می دهد و بسیجی با تکیه بر خداوند از هر ترس و حزنی رها می شود.
پایه‌ی اصلی کار بسیجی، اخلاص است. برای خدا کار کردن ناشی از روحیه‌ی اعتماد به خدا است. شما در خلوت عبادت می کنید، با خدا حرف می زنید، کسی هم نمی فهمد؛ خاطرتان هم جمع است که خدا دارد می بیند، این عبادت را محسوب می کند. عین همین در فعالیتهای اجتماعی است. شما یک حرکتی را انجام می دهید برای خدا، یک اقدامی را می کنید برای خدا، یک تصمیمی را می گیرید برای خدا، هیچ کس هم نمی فهمد؛ برای این تصمیم، پیش هیچ کس هم تفاخر نمی کنید؛ این را خدای متعال می فهمد، می داند و می نویسد. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
نظم
رعایت نظم از دیگر شاخصه های بسیجی است که او را در انجام به وقت امور گوناگون موفق خواهد کرد.
امیرمؤمنان علیه السلام در سفارش به حسنین علیهمها السلام و دیگران می فرمایند: «أوصِیکُما وَ جَمِیعِ وُلدِی وَ أهلِی وَ مَن بَلَغَهُ کِتَابِی بِتَقوَی اللهِ وَ نَظمِ أمرِکُم» (امیرمؤمنان علیه السلام، 3/76).
تأکید حضرت بر نظم به عنوان دومین عنصر رستگاری و موفقیت از جایگاه والای آن در نظام رستگاری خبرمی دهد. چنان که امور الهی اعم از امور تکوینی و تشریعی همه بر مدار نظم انجام گرفته اند.
از این رو مقام معظم رهبری در این باره به بسیجیان می فرمایند: اگر نظم از بین رفت، اگر این آهنگِ درست از بین رفت، ناهنجاری به وجود می‌آید؛ در همه جا همین جور است. نظم است که زمینه برای موفقیت فراهم می کند. یک نیروی نظامی هم اگر نظم نداشته باشد، بکلی بی‌فایده می شود. این تشریفاتی که شما در نیروهای نظامی ملاحظه می کنید، این رژه و سان و درجه و لباس و منظم بودن، اینها همه‌اش این نیست که بخواهند ظاهر را درست کنند؛ نه، این عادت دادن نیروی نظامی به انضباط است، به نظم است. البته اگر یک وقتی واقعاً دیده شد مقرراتی وجود دارد که جلوی ابتکار را، جلوی حرکت را، جلوی پیشرفت را می گیرد، آن کسانی که باید آن مقررات را تغییر بدهند، تغییر بدهند و مانع را بردارند. از آن طرف، بی‌قانونی و خروج از مقررات انجام نگیرد؛ از این طرف، دست‌وپاگیری مقررات و مزاحمت مقررات از میان برداشته شود. (پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری)
کلیدواژه ها: بسیج، بسیجی، شاخصه ها، قرآن، رهبری.
کتاب نامه
قرآن کریم.
امیر مؤمنان علیه السلام، نهج البلاغه، تحقیق محمد عبده، قم: دار الذخائر، 1370.
پایگاه مجازی دفتر مقام معظم رهبری ، فرمایشات ایشان در دیدار بسیجیان استان کرمانشاه 22/07/1390).‌
فضل الله، محمد حسین، من وحى القرآن، اول، بیروت، دار الملاک، 1419.
هاشمى رفسنجانى، اکبر، فرهنگ قرآن، دوم، قم، بوستان کتاب، 1383.
یادداشت: جواد سلمان زاده؛ دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران


مطالب مرتبط