ماهواره دشمن جدید خانواده

ماهواره این اَبَررسانه ی جمعی با نفوذ در حریم خلوت و خصوصی مردم، تبدیل به فرمانروای اجتماعی و فرهنگی شده تا فرهنگ و ارزش های جامعه غربی را به تدریج و بدون مقاومت جایگزین فرهنگ و هویت تماشاگران خود کند.

  ماهواره دشمن جدید خانواده

مهین کوشک آباد، کارشناس ارشد مشاوره خانواده

چکیده:
ماهواره این اَبَررسانه ی جمعی با نفوذ در حریم خلوت و خصوصی مردم، تبدیل به فرمانروای اجتماعی و فرهنگی شده تا فرهنگ و ارزش های جامعه غربی را به تدریج و بدون مقاومت جایگزین فرهنگ و هویت تماشاگران خود کند. این رسانه قدرتمند، امروزه بیش از پیش جایگاه ویژه ای را نزد خانواده های ایرانی پیدا کرده است. ظهور تکنولوژی های نوین ارتباطی به همراه تحولاتی دیگر، بسیاری از کارکردهای خانواده را دچار اختلال کرده است. تحولاتی که خود منشأ بروز دگرگونی های عمیق و اساسی در نوع روابط و ارزش های خانوادگی می باشند.
کلید واژه: شبکه های ماهواره ای، روابط اجتماعی، ارزش، الگوپذیری، بنیان خانواده

مقدمه :
اصلی ترین و اساسی ترین هدف رسانه های غربی از افزایش روز افزون شبکه های ماهواره ای متزلزل کردن کانون گرم خانواده است، به دنبال این هستند که از طریق اختلافات خانوادگی و زناشویی، بنیان این نهاد مهم اجتماعی را خدشه دار کنند. از این رو برخی از سرال های ماهواره ای، محور خانواده را مورد هدف قرار داده و در تلاش هستند تا روابط بین همسران را متزلزل کرده و عدم اعتماد بین افراد خانواده را به وجود آورند. خانواده بزرگترین قربانی رسانه هاست و در جامعه کنونی ماهواره باعث فاصله گرفتن اعضای خانواده از یکدیگر شده است. با توجه به رشد و گسترش رسانه های ارتباط جمعی و استفاده روزافزون از این فن آوری جدید، به ویژه شبکه های ماهواره ای، شاهد ورود عناصر فرهنگی جدیدی در میان خانواده ها و حریم خصوصی آنها هستیم که باعث پیدایش سلیقه ها، نگرش ها و باورهای متفاوتی در میان آنها شده است. خانواده از بنیادی ترین نهادهای موجود در جامعه و ضامن سلامت و بقای آن است. بنابراین، سلامت جامعه در گرو داشتن خانواده ای سالم و بهنجار است.

1- اهداف شبکه های ماهواره ای
یکی از اهداف شبکه های ماهواره ای زدودن تقوا، حیا، شرم، تعهد و حس مسئولیت در خانواده هاست. این شبکه ها سعی دارند تا با نمایش دادن زنان در صحنه های مختلف که مانند کالایی در معرض دید عموم قرار می گیرند، این شخصیت مهم را به ورطه نابودی کشانده و از این طریق با بی بند و باری در این قشر مهم در جامعه، اول ستون کانون خانواده را به لرزه در آورند و بعد از آن جامعه را تحت سلطه تأثیرات منفی و آلوده خود قرار دهند. تقویت آموزه های دینی و اخلاقی از مهم ترین راهکارهای مقابله با آسیب ها و ناهنجاری های اجتماعی زندگی مدرن است. امروزه ابزارهای دنیای مدرن وارد زندگی ما شده و خانواده ها برای مقابله با برخی از آسیب ها و ناهنجاری های این ابزارها می توانند از طریق پرورش دینی فرزندان، آن ها را از خطرات و آسیب های جدی در این زمینه مصون نگه دارند. (خیری، دین، رسانه، ارتباطات اجتماعی)

تقویت آموزه های دینی و اخلاقی از مهم ترین راهکارهای مقابله با آسیب ها و ناهنجاری های اجتماعی زندگی مدرن است.


2- ماهواره و زدودن ارزش های اخلاقی
یکی دیگر از پیامدهای آسیب زای شبکه های ماهواره ای، تغییر ارزش هاست که عبارتند از: بی احترامی بین اعضای خانواده، شکست حیا و شرم، بی عفتی، ترویج خیانت و تقویت بی وفایی، نمایش زندگی های تجملاتی و اشرافی، بی اعتنایی به فرزندان در خانواده، رواج دروغ گویی و تهمت که مجموعه این آسیب ها موجب بحران هویت در خانواده می شود. شبکه های ماهواره ای قادرند احساس شخص از واقعیت را تغییر بدهند و با تأثیرگذاری بر روی افکار و روان مخاطبان خود، به راحتی نوع دیدگاه و سلایق مردم را متحول سازند. این واقعیت را نباید نادیده گرفت که ارزش های غیراخلاقی به راحتی از طریق ماهواره در قالب قواعد و هنجارها و نمادها قابل پیاده شدن در محیط گرم خانواده است. ماهواره با توجه به توانمندی هایی که دارد، یکی از عوامل بسیار مهم دگرگونی ارزش ها و باورها می باشد، چون قادر است با برنامه ریزی های دقیق و کنترل شده، اندیشه های مردم یک جامعه را تغییر داده و رفتار آنان را به صورت دلخواه سمت و سو دهد. شبکه های ماهواره ای در قالب میان برنامه ها و آگهی ها، ارزش های متفاوتی چون فرهنگ برهنگی، مصرف گرایی، تجمل پرستی، ترویج بی مبادلاتی اخلاقی و ... را به نمایش گذاشته است. (طباطبایی، طلوع ماهواره و افول فرهنگ)

از پیامدهای آسیب زای شبکه های ماهواره ای، تغییر ارزش هاست که عبارتند از: بی‌احترامی ‌بین اعضای خانواده، شکست حیا و شرم، بی‌عفتی، ترویج خیانت و تقویت بی وفایی، نمایش زندگی های تجملاتی و اشرافی، بی اعتنایی به فرزندان در خانواده.


3- تغییر نقش مرد و زن و فرزند در خانواده
در خانواده با معیارهای اسلامی، مرد احساس مسئولیت عمیقی در قبال اعضای خانواده ی خود دارد و خود را موظف به حفظ حریم خانواده می داند و این تلقی باعث تعهد مرد به بانوی خانۀ خود و فرزندان برای تأمین نیازهای آنها می شود. در برنامه های ماهواره ای مردِ خانواده به عنوان یک فرد مطرح می شود که امیال فردی اش معیار رفتارهای او هستند. چنین فردی خود را متعهد به دیگر اعضای خانواده نمی داند و خود او مقدم بر تمام مناسبات خانوادگی است و برای تأمین امیال و نیازهای خود می تواند روابط مقدس خانوادگی را زیر پا بگذارد. چنین مردی مطلوب زن ایرانی و غیرت زنانه ی او نیست و لذا زن ایرانی، مرد خانواده را تکیه گاه محکم خود و فرزندانش می خواهد. از سوی دیگر برنامه های ماهواره ای زن را نیز به همین ترتیب یک فرد تعریف می کند که امیال او مقدم به هر فرد دیگر از جمله اعضای خانواده است. چنین زنی نیز مطلوب مرد در خانواده ی ایرانی با آموزه های اسلامی نیست که زن را مدیر منزل و مسئول تربیت فرزندان و تنظیم ارتباطات اجتماعی تلقی می کند. بر همین قیاس فرزندان در خانواده ی اسلامی دارای نقش ها و موقعیت های تعریف شده هستند که حقوق و تکالیفی را در رابطه با پدر و مادر و خانواده به عنوان یک نهاد به عهده دارند. برنامه ها و سریال های ماهواره ای، این نقش ها را دگرگون معرفی می کنند و برای مثال یک دختر یا پسر جوان در خانواده ی غربی را آزاد از تعهدات به پدر و مادر و نهاد خانواده نشان می دهند. چنین تصویری باعث تعارض نقش در فرد می شود و در حالی که فرهنگ و واقعیات زندگی تکالیف دیگری برای او تعریف کرده اند و البته متناسب با این تکالیف، حقوقی نیز برای او در نظر گرفته اند که فرزند یک خانواده ی غربی از آنها محروم است. بر این اساس برنامه های ماهواره ای با تعقیب یک خط سیر فکری که مهمترین مفهوم آن «فردگرایی» است، سعی در باز اندیشی مناسبات خانوادگی دارد. اولین گام در این مسیر تعریف مجدد نقش های اعضای خانواده است. (بیابانگرد، فرزند من و رسانه)
از آنجایی که کودکان و نوجوانان بیشترین اوقات خود را با دیدن برنامه های تلویزیونی صرف می کنند جذابیت و تنوع در برنامه های ماهواره باعث اثر گذاری زیادی در روحیات آنان می شود که در این میان خانواده متزلزل می شود و هنگامی که آثار سوء این رسانه در خانواده نمایان شد حرمت ها شکسته می شود و فرزندان خود را مستقل از والدین تلقی می کنند که این موضوع اطاعت پذیری آنان را از خانواده کاهش می دهد. عدم توانایی تعیین تکلیف والدین برای فرزندان یکی از ضعف های تماشای این برنامه هاست زیرا در اکثر برنامه های ماهواره نقش والدین در زندگی جوانان و حتی کودکان کمرنگ است و والدین کمترین دخالت را در امور مربوط به فرزندان خود دارند که این مهم با فرهنگ و قوانین این کشور هم خوانی ندارد؛ زیرا که احترام به حقوق خانواده از دیرباز در جامعه ایرانی مهم بوده و از اولویت خاصی برخوردار است. (خیری، دین، رسانه، ارتباطات اجتماعی)

4- ماهواره و ترویج بدحجابی
طبیعی است که وقتی در خانواده ها، بدون هیچ محدودیتی اعضای خانواده پای ماهواره می نشینند و فیلم هایی را می بینند که برای خانواده مناسب سازی نشده است و بی حجابی در آن به عنوان یک امر عادی موج می زند. به مرور از حجاب ارزش زدایی شده و زنان خانواده ترجیح می دهند که با حجاب کم رنگ تر یا احیاناً بی حجاب در جامعه حضور پیدا کنند. مسئله حجاب و عفاف یکی از مباحث ریشه ای و اساسی در دین مبین اسلام است، این موضوع به عنوان یک ارزش در جوامع اسلامی مورد توجه قرار گرفته است؛ از اینرو ترویج بدحجابی و کمرنگ شدن عفاف در جوامع اسلامی یکی از بدترین پیامدها و تأثیر استفاده از ماهواره است. به طور کلی، برنامه های شبکه های ماهواره ای، فیلم ها و مجموعه هایی که بیشترین بیننده را از طیف های گوناگون در سراسر جهان دارند، با ترکیبی از چند موضوع و عامل، در قالب های گوناگون عرضه می کنند:
ـ خدشه دار کردن هر آن چه برای انسان ها تاکنون مقدس و خدشه ناپذیر بوده است.
ـ محور قرار دادن برهنگی زنان و شهوت گرایی مردان و خلاصه کردن رابطه زن و مرد به مسأله لذت جنسی.
ـ القای ناامیدی از آینده بشریت و ایجاد یأس از روند تاریخ و حرکت جوامع بشری.
ـ ترویج فحشا و منکرات در زشت ترین نوع آن در قالب داستان های جذاب و به کمک توجیهات روانشناسانه. (مریجی، عوامل مؤثر در انحراف از ارزش ها)

مسئله حجاب و عفاف یکی از مباحث ریشه ای و اساسی در دین مبین اسلام است، این موضوع به عنوان یک ارزش در جوامع اسلامی مورد توجه قرار گرفته است؛ از اینرو ترویج بدحجابی و کمرنگ شدن عفاف در جوامع اسلامی یکی از بدترین پیامدها و تأثیر استفاده از ماهواره است.


نتیجه:
امروزه با ورود رسانه های نوین، خانواده ها دچار تغییر و دگرگونی شده اند. گسترش وسایل ارتباطی سبب رویارویی انسان با اطلاعات گوناگون و متنوع از محیط های مختلف شده است که نتیجه و پیامد آن تأثیر بر تمام جوانب زندگی، از جمله هویت و شخصیت افراد بوده است. به وسیله رسانه ها انتخاب های فراوانی در برابر فرد وجود دارد که سبب ایجاد هویت های گوناگون گردیده است. القای یک تفکر یا روش غلط از طریق رسانه به خصوص در برنامه های ماهواره ای در هر یک از زمینه های رفتاری افراد ممکن است به شکل گیری و تشدید آسیب های ارتباطی منجر شود. برنامه های ماهواره ای الگوهای رفتاری را در قالب های مختلفی به مخاطبان ارائه می دهند، این الگوها در فرد درونی شده و تصویری خاص از روابط زن و شوهر ایجاد می کنند. آنچه که مهم است تحکیم بنیان خانواده است و این امر مهم، فقط در یک فضای عاطفی و محبت آمیز در محیط خانواده میسر خواهد شد. همسران، با رعایت تقوا و پرهیز از روابط گناه آلود و حفظ پاکدامنی حتی در حد نگاه و تخیل نابجا، می توانند چنین فضای امن پرمحبتی را برای یکدیگر ایجاد کنند. با این وصف متأسفانه برخی از زوجین فریفته برنامه های ماهواره ای می شوند و با پیروی از فرهنگ غرب از ارزش های انسانی و دینی فاصله گرفته، در نهایت با ترویج اندیشه های مبتذل و موهن ماهواره، بنیان خانواده رو به سستی می نهد.

فهرست منابع:
1. فرزند من و رسانه، بیابانگرد، اسماعیل، تهران، مرکز امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری، 1387
2. طلوع ماهواره و افول فرهنگ، طباطبایی، صادق، تهران، اطلاعات، 1384
3. عوامل مؤثر در انحراف از ارزش ها، مریجی، شمس الله، قم، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما، 1383
4. دین، رسانه، ارتباطات اجتماعی، خیری، حسن، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر