مقاله: کرامت نفسانی در تعاملات اجتماعی

این اثر با عنوان کرامت نفسانی در تعاملات اجتماعی به بررسی نحوه تعامل و ارتباط افراد جامعه می پردازد. ضروریست که انسان به پیروی از سیره معصومین علیهم السلام به بهینه سازی ارتباط خویش با دیگران بپردازد، توصیه ی این اثر به دقتِ در رفتار اجتماعی خویشتن و اصلاح آن برای زندگی بهتر اجتماعی است ...

  مقاله: کرامت نفسانی در تعاملات اجتماعی

سکینه بیک خورمیزی (نیک)، مدرس حوزه و دانشگاه

چکیده:

این اثر با عنوان کرامت نفسانی در تعاملات اجتماعی به بررسی نحوه تعامل و ارتباط افراد جامعه می پردازد. ضروریست که انسان به پیروی از سیره معصومین علیهم السلام به بهینه سازی ارتباط خویش با دیگران بپردازد، توصیه ی این اثر به دقتِ در رفتار اجتماعی خویشتن و اصلاح آن برای زندگی بهتر اجتماعی است. به نظر می رسد هر چه انسان نفسی کریم تر و بزرگوارتر داشته باشد تعاملات بهتری با دیگران خواهد داشت.

کلید واژگان: نفس، کرامت، کرامت نفسانی، خلق، تعاملات اجتماعی، اخلاق.

انسان موجود اجتماعی است و کمتر کسی است که هر روز با افراد بسیاری تعامل و برخورد نداشته باشد. انسان برای تعامل اجتماعی سالم و ارتباط مؤثر و بهینه با دیگران نیاز به خصوصیات اخلاقی، رفتاری ویژه دارد. موفق ترین انسان ها کسانی هستند که در تعاملات اجتماعی و برقراری ارتباط با دیگران، بهترین و پسندیده ترین روش برخورد را داشته باشند.

قطعاً مهارتِ تعاملِ خوب اجتماعی هم بستگی به تربیت و آموزش دارد، زیرا یک فن به حساب می آید و هم این برخورد خوب از نگاه اخلاق و تربیت اسلامی منوط به خلقیات نفسانی و صفات روحی انسان می باشد. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «قُلْ کُلٌّ یعْمَلُ عَلى شاکِلَتِهِ؛ هر کس مطابق شخصیت و شاکله وجودی و نفسانی اش عمل می کند.» (سوره اسراء: آیه 84)

کرامت نفسانی معنایی تنگاتنگ با مکارم اخلاقی دارد، کرامت نفسانی از زاویه دید بسیاری به این معنا است که شخص انسان در رفتارهای اجتماعی اش جنبه داد و ستد را در نظر نگیرد. بلکه همواره دهنده باشد و این وجه تمایز بین محاسن و مکارم اخلاق است. زیرا در محاسن اخلاقی شخص انسانی با دقت تمام می خواهد خوبی های دیگران را جبران کند (رک: مطهری، فلسفه اخلاق، ص17) و به تعبیر قرآنی «هَلْ جَزَاء الإِحْسَانِ إِلا الإِحْسَانُ؛ آیا پاداش نیکی جز نیکی است؟» (سوره الرحمن: آیه60)

موفق ترین انسان ها کسانی هستند که در تعاملات اجتماعی و برقراری ارتباط با دیگران، بهترین و پسندیده ترین روش برخورد را داشته باشد.

اما در مکارم اخلاقی، نفس انسانِ تربیت یافته، آنقدر کریم است که به رفتار دیگران توجه ندارد و همواره متوجه رفتار خویش با دیگران است که مبادا از او اشتباهی سر زند، حتی انسان بزرگوار اشتباهات دیگران را با خوبی های خودش جبران می کند. (رک: همان، ص22) چون نفس او جز خوبی تولیدی ندارد، به مصداق از کوزه همان برون تراود که در اوست؛ اگر ما در سیره ائمه اطهار علیهم السلام سیری کنیم به وفور شاهد کرامات نفسانی هر یک از آن بزرگواران هستیم، ‌به عنوان مثال: پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) چند روزی که همسایه یهودی سر راه ایشان زباله نریخته جویای احوال او می شوند، وقتی می شنوند که او بیمار است به عیادت او می روند و اصلاً‌ مزاحمت های او را به رخش نمی کشند، تا اینکه آن همسایه مزاحم،‌ خودش شرمنده می شود و ابزار پشیمانی می کند و سرانجام مسلمان می شود. (رک: سیدی، حسین، همنام گلهای بهاری، ص 148)

اگر ما در سیره ائمه اطهار علیهم السلام سیری کنیم به وفور شاهد کرامات نفسانی هر یک از آن بزرگواران هستیم.

سبط اکبر امام حسن مجتبی علیه السلام نیز وقتی در مسجد النبی صلی الله علیه و آله جلوس فرموده و آن شامی بدترین اهانت ها را روا می دارد، حضرت می فرماید: «ای برادر شامی، ‌شما از راه رسیده ای، اگر گرسنه ای مهمان ما باشید و اگر جای استراحت می خواهید، مهمانخانه ما مهیا است. اگر مشکلی داری دستور دهیم برایتان مرکبی فراهم کنند؛ به هر حال شما مهمان ما هستید و مهمان محترم است.» (مجلسی، بحارالانوار، ج 43، ص344)

کریم اهل بیت (علیهم السلام) آنقدر با کرامت و بزرگواری با آن مرد هتاک شامی برخورد پسندیده دارند که آن شامی می گوید: «در بدو ورود به مدینه تو از هر کس پیشم منفورتر بودی و هنگامی که از مدینه می روم تو در نزد من محبوترین هستی.» (همان)

مانند این تعامل برای امام حسین (علیه السلام) نیز نقل شده است. (قمی، نفس المهموم و نفثه المصدور، ص4)

قرآن کریم رفتار و اخلاق کریمانه را ثمره و میوه اصول اخلاقی و ایدئولوژی انسان می داند. «مَثَلا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصلُها ثابِتٌ وَ فَرعُها فِی السَّماءِ تُؤتی اُکُلَها کُلَّ حینٍ بِاِذنِ رَبِّها». (سوره ابراهیم/ آیه 24)

آنچه از فحوای این آیه شریفه حاصل می شود این است که رفتارهای اخلاقی و برخوردها و تعاملات اجتماعی خوب با دیگران نماد اعتقاد راسخ و قلبی سلیم است. بنابراین اگر شخصی در تعاملات اجتماعی به دیگران احترام نمی گذارد حقوق افراد را رعایت نمی کند ادب کافی ندارد، پرخاش می کند و ... به این معناست که نفس و خُلقیات نفسانی کریمانه ندارد. اگر کسی قادر به برقراری تعاملات اجتماعی و روابط مؤثر با دیگران نیست نشان از ضعف نفسانی او دارد.

رفتارهای اخلاقی و برخوردها و تعاملات اجتماعی خوب با دیگران نماد اعتقاد راسخ و قلبی سلیم است.

در سیره رفتاری امام الرئوف می بینیم که ایشان با همه ی افراد از موافق و مخالف با آرامش و سعه صدر فراوان برخورد می کند، هم آنجا که در مقام دانشمند و ولایتعهدی بر مسند مناظرات با علمای ادیان جلوس فرموده است و همیشه سرافراز از میدان مناظره خارج شده است، نفس مطمئن و اخلاقی متواضع دارد (عطاردی قوچانی، اخبار و آثار حضرت امام رضا علیه السلام، صص 600-614) و هم آنجا که دوشادوش غلامعلی سیاه چرده بر سر سفره طعام نشسته است احساس برتری نمی کند و به کسی که اعتراض می کند که ای کاش برای غلامان و کارگران سفره دیگر پهن می شد،‌ پاسخ می دهند که خدای همه ما یکی است و هیچ کس بر دیگری برتری ندارد. (رک: طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، ص 314) و هیچ گاه نصیحت و خیرخواهی خویش را حتی از دشمنانشان دریغ نمی کند و حتی به مأمون هم می گویند امروز به حمام نرو. زیرا من از طریق جدم خبردار شدم امروز برای حمام رفتن روز نحسی است.

در سیره رفتاری امام الرئوف می بینیم که ایشان با همه افراد از موافق و مخالف با آرامش و سعه صدر فراوان برخورد می کند.


بارگاه مطهر آن نفس کریمانه و روح کریم انیس النفوس پس از شهادتش پذیرای هر کس چه مسلمان و چه غیرمسلمان، چه مؤمن و چه فاسق، چه با تقوا و چه گناهکار می باشد و دست کرم خویش را بر سر هر زائری می کشد. حال هر که باشد و هرچه باشد. (رک: مروج الاسلام، کرامات الرضویه، ص 203)

امید است ما مجاوران و زائران آن بحرِ موّاجِ کرامت از اخلاق و رفتار امام کریم مان بهره بگیریم و سعی کنیم در تعاملات اجتماعی خود توصیه امام هشتم علیه السلام را به یاد داشته باشیم که «با هر کس مواجه شدی قطعاً او را از خویش بهتر بدان، ‌چه ظاهراً از تو مؤمن تر باشد و چه نباشد.» (رک: مجلسی، بحارالانوار، ج 75، ص 336)

آن روز که شاهد هیچ بداخلاقی و تنش در رفتار و تعاملات اجتماعی نباشیم و کرامت انسان را حق همه بدانیم و از کرامت نفسانی خویش با اخلاق و رفتار بهینه پاسداری کنیم بهترین روز عید ما و امام ما است و زیباترین دهه کرامت را تجربه خواهیم کرد.

نتیجه:

دستاورد این اثر توصیه به پیروی از سیره اخلاقی و رفتاری معصومین علیهم السلام به عنوان انسانهای کامل است که به ما نشان می دهد، هر قدر کرامت نفسانی و عقلانیت انسان بیشتر باشد تعامل بهتری در اجتماع با دیگران خواهد داشت.

فهرست منابع:

* قرآن کریم

1. حسینی دشتی، مصطفی، معارف و معاریف، تهران، آرایه، 1385.

2. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران، موسسه لغت نامه دهخدا، 1377.

3. سیدی، حسین، همنام گلهای بهاری، قم، نسیم اندیشه، 1383.

4. طبرسی، حسن بن فضل، اعلام الوری باعلام الهدی، تهران، اسلامیه، 1390.

5. عطاردی قوچانی، عزیزالله، اخبارو آثار حضرت امام رضا علیه السلام‌، تهران، انتشارات کتابخانه صدر، بی تا.

6. قمی، عباس، نفس المهموم و نفثه المصدور، تهران، کتابچی،1373.

7. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1382.

8. مروج الاسلام، علی اکبر، کرامات الرضویه، مشهد، ولایت، بی تا.

9. مطهری، مرتضی، فلسفه اخلاق، تهران، انتشارات صدرا، 1368

10. واگیرن، نیم کوف، زمینه جامعه شناسی، امیر حسین آریانپور، تهران، گستره، 1381.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر