گل های خانه

همپا با رشد کودک، حقوق تربیتی او نیز رنگ جدی تری به خود می گیرد. تعلیم و تعلّم از مهم ترین حقوق کودک است

  گل های خانه

مام رضا علیه السلام از قول پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده اند: «رَحِم اللهُ والداً أعان ولدهُ بِرّه.»[1] خداوند رحمت کند پدری را که در نیکی کردن، به فرزندش کمک کند.
نهایت آرزوی انسان مسلمان در داشتن خانواده نیک به ویژه فرزند صالح در این دعای قرآنی تجلی پیدا می کند: «رَبّنا هب لنا من أزواجنا و ذّریاتنا قرّهَ أعین و اجعلنا للمتّقین إماماً.»[2] پروردگارا! همسران و فرزندان ما را مایه روشنی چشمانمان و ما را پیشوایی برای پرهیزکاران قرار ده.
چگونه می توان به این آرزوی بلند دست یافت و زمینه اجابت این دعا را در فرزندان فراهم آورد؟ بر اساس آنچه در بیان نورانی ائمه هدی علیهم السلام به چشم می آید، پرورش فرزند شایسته بر سه رکن اساسی استوار است: 1. خانواده شایسته 2. رعایت حقوق کودک 3. وظیفه شناسی کودک.
پایه و اساس داشتن گل های بهشتی به تزکیه نفس والدین در سال های قبل از ازدواج بر می گردد که این مهم با انتخاب همسری شایسته کامل تر می شود. در کلام معصومان علیهم السلام نیز به نکاتی در این زمینه اشاره شده است از جمله نقش وراثت در خوشبختی فرزند، تأثیر تغذیه پدر و مادر بر سلامت و سعادت فرزند، نقش و چگونگی انعقاد نطفه و تأثیرگذاری آن در آینده فرزند.

پایه و اساس داشتن گل های بهشتی به تزکیه نفس والدین در سال های قبل از ازدواج بر می گردد که این مهم با انتخاب همسری شایسته کامل تر می شود.


توجه به نکات ریزی که از بدو تولد کودک آغاز می شود، نشان دهنده نگاه عمیق دین به این فرایند است. برای بالیدن یک نهال بهشتی توجه و مراقبت همه جانبه نیاز است، اما این نکته هم در خور توجه است که در کنار تمام توصیه های تربیتی، زمانه ای که قرار است فرزند در آن زندگی کند را هم شناخت و آموزش های لازم را به او داد. در این زمینه امیرالمومنین علی علیه السلام فرموده اند: «لا تقسِروا أولادکُم علی آدابِکُم فَإنّهم مخلوقون لِزمانٍ غَیر زمانکم.»[3] آداب و رسوم خودتان را بر فرزندانتان تحمیل نکنید، زیرا آنان برای زمانی غیر از زمان شما آفریده شده اند. مثلاً در زمانه ما که عصر تکنولوژی است، آموزش و آموختن روش استفاده صحیح از فن آوری ها به ویژه در حوزه رسانه های دیداری و شنیداری از الزامات تربیت فرزند است.
با تولد کودک، حقوق و آداب و وظایفی آغاز می شود: غسل ولادت، گفتن اذان در گوش راست و اقامه در گوش چپ نوزاد، برداشتن کام نوزاد با تربت امام حسین علیه السلام،[4] انتخاب نام نیکو،[5] تراشیدن سر،[6] عقیقه کردن، توجه به حقوق کودک حتی در زمان شیرخوارگی[7] (دو سال تمام، تغذیه از شیر مادر و بیان نکات ریز شیردهی) و ... .

امام علی علیه السلام می فرمایند: آداب و رسوم خودتان را بر فرزندانتان تحمیل نکنید، زیرا آنان برای زمانی غیر از زمان شما آفریده شده اند.


حقوق تربیتی فرزندان
همپا با رشد کودک، حقوق تربیتی او نیز رنگ جدی تری به خود می گیرد. تعلیم و تعلّم از مهم ترین حقوق کودک است چنانچه امیر سخن، امام علی علیه السلام می فرمایند: «حقُ الولد علی الوالد أن یُحسن اسمَهُ و یحسّنُ أدبه و یعلمه القران.»[8] حق فرزند بر پدر آن است که برای او نام نیکو انتخاب کند، خوب تربیتش کند و به او قرآن بیاموزد. نیز همین بزرگوار علیه السلام فرموده اند: «مُرُوا أولادکم بطلب العلم.»[9]
در بیانی دیگر رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «حقُّ الولد علی الوالد أن یُعلمه الکتابه و السّباحه و الرّمایه و أن [لا] یرزقه إلّا طیباً و أن یُزوجه إذا بلغ.»[10] حق فرزند بر پدر و مادر آن است که خواندن و نوشتن، شنا کردن و تیراندازی را به او یاد دهد و جز غذای خوب (حلال) به او نخوراند و همین که بالغ شد به او همسر دهد.
این تربیت از خردسالی و با آشنایی فرزند با اصول دین و اظهار یگانگی خداوند[11] آغاز می شود. پر واضح است که این آشنایی با محبت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیتش علیهم السلام آمیخته است که مقام نبوت و امامت دارند، چنانچه پیامبر خوبی ها صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند: «أدّبوا اولادکم علی ثلاث خصال: حبِّ نبیکم و حب اهل بیته و علی قراءه القران.»[12] فرزندانتان را به سه ویژگی تربیت کنید: دوستی پیامبرتان، دوستی اهل بیت او و خواندن قرآن. پس از این مرحله، آشنایی کودک با فروعات و شعائر دین پی گیری می شود از جمله آموزش نماز، گرفتن روزه دست کم در قسمتی از روز و آموزش قرآن. این آموزش ها تا آخر هفت سال دوم زندگی کودک ادامه دارد.[13]

تعلیم و تعلّم از مهم ترین حقوق کودک است.


5a9e73fc623f0.jpg


حقوق اخلاقی و عاطفی فرزندان
از ملزومات آموزش، پرهیز از خشونت[14] و همراهی آن با محبت و مهربانی است.[15] باید توجه داشت که فرزندان در هر سنی نیازمند محبت پدر و مادرند، فقط شکل این محبت باید متناسب با سن فرزند تغییر کند نه اینکه با بزرگ شدنشان از توجه والدین محروم شوند، اما در محبت نیز نباید زیاده روی شود. امام باقرعلیه السلام فرموده اند: «شرُّ الاباءِ مَن دعاه الی الافراط و شرُّ الابناء مَن دعاه التقصیرُ الی العُقوقِ.»[16] بدترین پدران کسی است که در نیکی و خوبی کردن زیاده روی کند و بدترین فرزندان کسی است که در اثر کوتاهی، عاقّ والدین شود.
دیگر حقوق عاطفی و اخلاقی فرزند که در روایات به آن اشاره شده است، چنین اند: مهربانی، احترام، رعایت عدالت رفتاری میان فرزندان، وفا به وعده های داده شده به آنها،[17] شاد کردن، بوسیدن، توجه به آراستگی و حس زیبایی طلبی آنها، توجه به نقش بازی در رشد آنها، دعا برای فرزندان، پرهیز از نفرین کردن آنها و ... .
در نهایت از این مهم نباید غافل شد که فرزندان آن گونه تربیت می شوند که ما هستیم نه آن گونه که ما می خواهیم. گفتنی است در حقوق فرزندان نیز خط قرمزهایی وجود دارد که در صورت رعایت نکردن پدر و مادر، موجب عاق آنها از سوی فرزندان می شود. امام صادق علیه السلام از قول پدران خود (علیهم السلام) و ایشان از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل فرموده اند: «یلزم الوالدین من العقوق لولدهما إذا کان الولد صالحا ما یلزم الولد لهما.»[18] همانطور که فرزند، در صورتی که حقوق پدر و مادر را ادا نکند، عاق والدین
می شود، پدر و مادر هم در صورتی که فرزندشان صالح باشد و حقش را ادا نکنند عاق فرزند می شوند.

منبع: کتاب خانواده بهشتی، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی



-------------------------------------------------
پی نوشت ها:
[1]. الکافی، ج11، ص450؛ ثواب الاعمال و عقاب الأعمال، ص186 به نقل از امام صادق علیه السلام.
[2]. فرقان: 74.
[3]. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج2، ص267.
[4]. الوافی، ج14، ص 1528. امام صادق علیه السلام فرموده اند: «حنکوا أولادکم بتربه الحسین علیه السلام فانها أمانٌ» کام فرزندانتان را با تربت امام حسین علیه السلام بردارید چرا که مایه ایمنی است.
[5]. الکافی، ج6، ص18. امام کاظم علیه السلام فرموده اند: «اولُ ما یَبرُّ الرجلُ ولده یسمیه بِاسم حسنٍ فلیُحسِن احدکم اسم ولده» نخستین نیکی انسان به فرزندش این است که نام نیک بر او نهد، پس هر کدام از شما باید نام نیک بر فرزندش بگذارد.
[6]. من لا یحضره الفقیه، ج3، ص 489. امام صادق علیه السلام در پاسخ به علت تراشیدن سر نوزاد فرمودند: «تطهیره من شعر الرحم» به علت پاک کردن او از موی روییده در رحم مادر.
[7]. الکافی، ج6، ص 40. امام علی علیه السلام فرموده اند: «ما من لبن یرضع به الصّبی أعظم برکه من لبن امّه» هیچ شیری که کودک با آن تغذیه شود، بابرکت تر از شیر مادرش نیست.
[8]. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، ص724 و 726.
[9]. کنز العمال، ح 45953.
[10]. نهج الفصاحه، ص447.
[11]. کنز العمال، ح 45328. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده اند: «إذا افصح أولادکم فَعَلّموهم لا إله إلا الله ... و إذا اثغروا فمُروهم بِالصلاه» هرگاه کودکانتان زبان گشودند لا اله الا الله را به آنان بیاموزید، ... هرگاه دندان شیری آنها افتاد به نماز امرشان کنید.
[12]. کنزالعمال، ج8، ص278
[13] . من لا یحضره الفقیه، ج3، ص492. امام صادق علیه السلام فرموده اند: «دَع ابنک یلعب سبع و یؤدّب سبع سنین و الزمه نفسک سبع سنین فان افلح و الا ممن خیر فیه» به فرزندت تا هفت سالگی اجازه بازی بده و در هفت سال دوم او را تربیت کن و هفت سال [سوم] او را همراه و مشاور خود قرار ده اگر رستگار شد، چه خوب، در غیر این صورت امید خیری در او نخواهد بود.
[14] . تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص303، ح 6912. امام علی علیه السلام می فرمایند: «لا ادب مع غضب» تربیت با خشم [ممکن] نیست.
[15]. من لا یحضره الفقیه، ج2، ص625. امام سجاد علیه السلام: «حق الصغیر رحمته فی تعلیمه و العفو عنه و الستر علیه و الرفق به و المعونه له» حق کودک آن است که در آموزش دادن به او مهربانی کنی، از لغزش هایش چشم پوشی و اشتباهاتش را پنهان کنی، با او نرمش داشته باشی و [به هنگام ناتوانی های کودکانه] یاری اش رسانی.
[16]. تاریخ یعقوبی، ج3، ص53.
[17]. الکافی، ج6، ص50. کلیب صیداوی از امام کاظم علیه السلام حدیث می کند که فرمودند: «إذا وعدتم الصبیان ففوا لهم فإنهم یرون انکم الذین ترزقونهم إنّ الله عزّ وجلّ لیس یغضب لشیء کغضبه للنساء و الصبیان» چون به اطفال وعده ای دادید، وفا کرده و تخلف نکنید زیرا کودکان گمان می کنند شما رازق آنها هستید، خداوند برای هیچ چیز به قدر تجاوز به حقوق زنان و کودکان غضب نمی کند.
[18] . الخصال، ج1، ص55.




مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر